Roszczenia dotycz\u0105ce urz\u0105dze\u0144 przesy\u0142owych na cudzych gruntach s\u0105 niezwykle z\u0142o\u017cone \u2013 pisze radca prawny Krzysztof Przychodaj, doktorant na WPiA UW. W ostatnich latach nasili\u0142a si\u0119 tematyka urz\u0105dze\u0144 przesy\u0142owych, co niew\u0105tpliwie wp\u0142ywa na wzrost \u015bwiadomo\u015bci prawnej w\u0142a\u015bcicieli (u\u017cytkownik\u00f3w wieczystych) nieruchomo\u015bci, na kt\u00f3rych takie urz\u0105dzenia si\u0119 znajduj\u0105. Zach\u0119ca ich r\u00f3wnie\u017c do wyst\u0119powania z r\u00f3\u017cnego rodzaju roszczeniami do przedsi\u0119biorc\u00f3w energetycznych, w\u0142a\u015bcicieli infrastruktury. Z regu\u0142y roszczenia opiewaj\u0105 na wysokie kwoty, jednak\u017ce w toku procesu cz\u0119sto okazuje si\u0119, \u017ce s\u0105 pozbawione uzasadnienia prawno-faktycznego ze wzgl\u0119du np. na udzielon\u0105 przed wieloma laty zgod\u0119 na posadowienie tych urz\u0105dze\u0144 b\u0105d\u017a wydan\u0105 decyzj\u0119 administracyjn\u0105 na zaj\u0119cie nieruchomo\u015bci, co w wielu wypadkach prowadzi do oddalenia pow\u00f3dztwa.<\/p>\n
Usun\u0105\u0107 albo przesun\u0105\u0107<\/strong><\/p>\n Wobec roszcze\u0144 o usuni\u0119cie z nieruchomo\u015bci urz\u0105dze\u0144 lub przesuni\u0119cie ich w inne miejsce przedsi\u0119biorcy cz\u0119sto podnosz\u0105 zarzut nadu\u017cycia prawa przez powoda.<\/p>\n Ze wzgl\u0119du na to, \u017ce sporne inwestycje, jako budowa urz\u0105dze\u0144 s\u0142u\u017c\u0105cych do przesy\u0142ania lub dystrybucji r\u00f3\u017cnego rodzaju medi\u00f3w, s\u0105 celem publicznym, za\u015b zwi\u0105zane z ni\u0105 zaj\u0119cie danej cz\u0119\u015bci nieruchomo\u015bci s\u0142u\u017cy odbiorcom energii elektrycznej, gazu, ciep\u0142a lub wody, s\u0105dy nie mog\u0105 przej\u015b\u0107 do porz\u0105dku dziennego nad skutkami spo\u0142ecznymi, gospodarczymi i finansowymi zwi\u0105zanymi z ich usuni\u0119ciem. Bywa wi\u0119c, \u017ce takie argumenty prowadz\u0105 do oddalenia pow\u00f3dztwa. Np. w wyroku z 9 lipca 2008 r. (V CSK 52\/08) S\u0105d Najwy\u017cszy uzna\u0142, \u017ce w\u0142a\u015bciciel dzia\u0142ki nadu\u017cywa prawa, gdy \u017c\u0105da usuni\u0119cia z niej urz\u0105dze\u0144, je\u015bli s\u0105 one niezb\u0119dne dla odbiorc\u00f3w, a koszty ich usuni\u0119cia znacznie przewy\u017cszaj\u0105 warto\u015b\u0107 gruntu.<\/p>\n Taki wyrok nie daje, rzecz jasna, przedsi\u0119biorcy tytu\u0142u prawnego do cudzej nieruchomo\u015bci, w\u0142a\u015bcicielowi za\u015b nadal pozostaje mo\u017cliwo\u015b\u0107 wyst\u0105pienia o zawarcie umowy obligacyjnej, a przede wszystkim, w obecnym stanie prawnym, o \u017c\u0105danie wynagrodzenia w zamian za ustanowienie s\u0142u\u017cebno\u015bci przesy\u0142u.<\/p>\n Legalno\u015b\u0107 budowy<\/strong><\/p>\n Kolejnym skutecznym sposobem unicestwiaj\u0105cym \u017c\u0105danie w\u0142a\u015bcicieli zar\u00f3wno odno\u015bnie do usuni\u0119cia urz\u0105dze\u0144, jak i wyp\u0142aty wynagrodzenia za bezumowne korzystanie jest legalno\u015b\u0107 ich wybudowania na mocy decyzji administracyjnych zezwalaj\u0105cych na zaj\u0119cie okre\u015blonej nieruchomo\u015bci celem ich budowy. W wypadku urz\u0105dze\u0144 wybudowanych wiele lat temu podstaw\u0105 wydania takiej decyzji by\u0142 art. 35 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wyw\u0142aszczania nieruchomo\u015bci (p\u00f3\u017aniej art. 70 ust. 1 ustawy z 1985 r. o gospodarce gruntami i wyw\u0142aszczaniu nieruchomo\u015bci, a obecnie art. 124 ust. 1 ustawy z 1997 r. o gospodarce nieruchomo\u015bciami), zgodnie z kt\u00f3rym organy administracji pa\u0144stwowej, instytucje i przedsi\u0119biorstwa pa\u0144stwowe mog\u0142y za zezwoleniem naczelnika gminy \u2013 a w miastach prezydenta lub naczelnika miasta \u2013 zak\u0142ada\u0107 i przeprowadza\u0107 na nieruchomo\u015bciach m.in. przewody s\u0142u\u017c\u0105ce do przesy\u0142ania p\u0142yn\u00f3w, pary, gaz\u00f3w, elektryczno\u015bci, a tak\u017ce inne podziemne lub nadziemne urz\u0105dzenia techniczne niezb\u0119dne do korzystania z tych przewod\u00f3w i urz\u0105dze\u0144.<\/p>\n W wyroku z 9 marca 2007 r. (II CSK 457\/05) SN uzna\u0142, \u017ce decyzja wydana na podstawie ww. przepisu przyznawa\u0142a trwa\u0142e uprawnienie do korzystania z nieruchomo\u015bci i dost\u0119pu do wszelkich umieszczonych urz\u0105dze\u0144 w celu konserwacji, jednocze\u015bnie przyznaj\u0105c w\u0142a\u015bcicielowi prawo do odszkodowania za szkody, kt\u00f3re powsta\u0142y w trakcie budowy oraz inne z tym zwi\u0105zane. Aktualni w\u0142a\u015bciciele nie mog\u0105 wi\u0119c domaga\u0107 si\u0119 wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomo\u015bci, bowiem przedsi\u0119biorstwo dysponuje tytu\u0142em prawnym do korzystania z niej, jakim jest decyzja wydana na podstawie przepis\u00f3w obowi\u0105zuj\u0105cych w dacie realizacji inwestycji.<\/p>\n Pogl\u0105d, i\u017c skutkiem ostatecznej decyzji wydanej na podstawie art. 35 ww. ustawy jest ograniczenie prawa w\u0142asno\u015bci przez ustanowienie trwa\u0142ego obowi\u0105zku znoszenia przez w\u0142a\u015bciciela stanu ukszta\u0142towanego przebiegiem zainstalowanego urz\u0105dzenia, potwierdzono tak\u017ce w kolejnym orzeczeniu, uznaj\u0105c, \u017ce decyzja wydana na podstawie wspomnianego przepisu jest tytu\u0142em prawnym dla przedsi\u0119biorcy do sta\u0142ego korzystania z wymienionej w tej decyzji nieruchomo\u015bci (uchwa\u0142a z 20 stycznia 2010 r., III CZP 116\/09).<\/p>\n Gdy zmienia si\u0119 w\u0142a\u015bciciel<\/strong><\/p>\n Wielokrotnie si\u0119 zdarza, \u017ce aktualni b\u0105d\u017a poprzedni w\u0142a\u015bciciele grunt\u00f3w w przesz\u0142o\u015bci wyrazili zgod\u0119 na posadowienie urz\u0105dze\u0144 na ich terenie, lecz mimo to kieruj\u0105 do s\u0105du sprawy o usuni\u0119cie urz\u0105dze\u0144 lub zap\u0142at\u0119 ekwiwalentu za korzystanie z gruntu. Wtedy przedsi\u0119biorca broni si\u0119 twierdzeniem o przys\u0142uguj\u0105cym mu wzgl\u0119dem obecnego w\u0142a\u015bciciela skutecznym uprawnieniu do w\u0142adania nieruchomo\u015bci\u0105 gruntow\u0105 b\u0105d\u017a pomieszczeniem stacji transformatorowej czy w\u0119z\u0142a cieplnego.<\/p>\n W wyroku z 18 stycznia 2007 r. (I CSK 223\/06) SN stwierdzi\u0142, \u017ce nast\u0119pcy prawnemu w\u0142a\u015bciciela nieruchomo\u015bci, kt\u00f3ry zawar\u0142 z przedsi\u0119biorstwem umow\u0119, na podstawie kt\u00f3rej przekazane zosta\u0142o zak\u0142adowi energetycznemu do bezp\u0142atnego u\u017cywania pomieszczenie z przeznaczeniem na stacj\u0119 transformatorow\u0105, w zasadzie nie przys\u0142uguje roszczenie o jego wydanie, gdy istnienie stacji jest konieczne, a zmiana jej po\u0142o\u017cenia niemo\u017cliwa.<\/p>\n Z uzasadnienia orzeczenia wynika, \u017ce w\u0142a\u015bciciel nie mo\u017ce \u017c\u0105da\u0107 usuni\u0119cia ze swojego pomieszczenia stacji i nie ma przy tym znaczenia, \u017ce to nie on podpisywa\u0142 kiedy\u015b umow\u0119 z zak\u0142adem energetycznym, je\u015bli zosta\u0142a zawarta zgodnie z \u00f3wczesnym prawem. Ponadto przyj\u0119to, \u017ce umowa nawi\u0105zana w latach poprzednich mi\u0119dzy \u00f3wczesnym w\u0142a\u015bcicielem budynku a przedsi\u0119biorstwem energetycznym, w wyniku kt\u00f3rej pomieszczenie przekazane zosta\u0142o w celu eksploatacji stacji, jest zbli\u017cona do umowy u\u017cyczenia. Nie zgodzi\u0142 si\u0119 jednak ze stwierdzeniem, \u017ce taka umowa wygasa tak jak zwyk\u0142a umowa u\u017cyczenia, gdy nieruchomo\u015b\u0107 zmienia w\u0142a\u015bciciela. Ze wzgl\u0119du na przyczyn\u0119 jest to umowa o charakterze trwa\u0142ym, wr\u0119cz nierozerwalnym, co sprawia, \u017ce jest nierozwi\u0105zywalna do czasu, gdy urz\u0105dzenia istniej\u0105 i zachodzi konieczno\u015b\u0107 ich utrzymywania.<\/p>\n Tak wi\u0119c, gdy przedsi\u0119biorca posiada tytu\u0142 prawny w postaci umowy obligacyjnej, mo\u017ce pr\u00f3bowa\u0107 w spos\u00f3b skuteczny broni\u0107 si\u0119 przed \u017c\u0105daniem usuni\u0119cia urz\u0105dze\u0144, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na trwa\u0142y charakter uprawnienia do korzystania z cudzej nieruchomo\u015bci.<\/p>\n Koncepcja obligacji realnej<\/strong><\/p>\n R\u00f3wnie\u017c w innym wyroku SN uzna\u0142, \u017ce zezwolenie przez w\u0142a\u015bciciela na za\u0142o\u017cenie instalacji i ich eksploatacj\u0119 kszta\u0142tuje stan prawny powoduj\u0105cy nawi\u0105zanie mi\u0119dzy nim a przedsi\u0119biorc\u0105 stosunku cywilnoprawnego charakteryzuj\u0105cego si\u0119 trwa\u0142o\u015bci\u0105 i ci\u0105g\u0142o\u015bci\u0105. Powsta\u0142y w ten spos\u00f3b stosunek ma charakter obligacji realnej, a zatem prawo przedsi\u0119biorcy eksploatuj\u0105cego urz\u0105dzenia b\u0119dzie skuteczne tak\u017ce w stosunku do nabywc\u00f3w nieruchomo\u015bci. SN zauwa\u017cy\u0142 jednak, \u017ce trwa\u0142o\u015b\u0107 tego stosunku nie zakazuje jego modyfikacji, dopuszczaj\u0105c na przyk\u0142ad zast\u0105pienie bezp\u0142atnej umowy u\u017cyczenia odp\u0142atn\u0105 umow\u0105 najmu. Niemniej wykazanie, \u017ce dotychczasowe u\u017cytkowanie nieruchomo\u015bci odbywa\u0142o si\u0119 na zasadzie u\u017cyczenia, wyklucza przes\u0142anki do zap\u0142aty wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z niej (wyrok z 28 czerwca 2005 r., I CK 14\/05).<\/p>\n Dodajmy, i\u017c wspomniana koncepcja obligacji realnej jest tak\u017ce kwestionowana w orzecznictwie zwi\u0105zanym z omawianymi roszczeniami. Nale\u017cy bra\u0107 wi\u0119c pod uwag\u0119, i\u017c na kanwie sprawy, w kt\u00f3rej w\u0142a\u015bciciel nieruchomo\u015bci zawar\u0142 z poprzednikiem prawnym pozwanego przedsi\u0119biorcy umow\u0119 cywilnoprawn\u0105, kt\u00f3rej przedmiotem by\u0142o bezterminowe, niepodlegaj\u0105ce cofni\u0119ciu bez zgody uprawnionego, obci\u0105\u017cenie nieruchomo\u015bci prawem do zainstalowania i eksploatacji urz\u0105dze\u0144, s\u0105d potwierdzi\u0142, i\u017c zobowi\u0105zania polegaj\u0105ce na trwa\u0142ym ograniczeniu prawa w\u0142a\u015bciciela do korzystania z gruntu wi\u0105\u017c\u0105ce ka\u017cdoczesnego nabywc\u0119 nieruchomo\u015bci, kt\u00f3rego \u017ar\u00f3d\u0142em jest umowa stron o charakterze cywilnoprawnym, to zobowi\u0105zania o charakterze obligacji realnej. Zobowi\u0105zania te mog\u0105 by\u0107 jednak ustanawiane tylko w\u00f3wczas, gdy przewiduje je ustawa, poniewa\u017c wyznaczaj\u0105 one jednocze\u015bnie obowi\u0105zki dla os\u00f3b trzecich pozostaj\u0105cych poza powo\u0142anym do \u017cycia stosunkiem prawnym i w \u017cadnym razie nie mog\u0105 by\u0107 ustanowione w drodze umowy obligacyjnej. Oznacza to, \u017ce niedopuszczalne jest konstruowanie zobowi\u0105za\u0144 o charakterze obligacji realnych, kt\u00f3re swoj\u0105 tre\u015bci\u0105 odpowiada\u0142yby ograniczonemu prawu rzeczowemu i wi\u0105za\u0142y ka\u017cdoczesnego w\u0142a\u015bciciela obci\u0105\u017conej nieruchomo\u015bci. Prowadzi\u0142oby to bowiem do obej\u015bcia zasady numerus clausus ograniczonych praw rzeczowych (wyrok z 3 kwietnia 2009 r., II CSK 470\/08). Niemniej do czasu modyfikacji stosunku prawnego, na kt\u00f3rego podstawie przedsi\u0119biorca dotychczas u\u017cytkowa\u0142 nieruchomo\u015b\u0107, wykluczy\u0107 nale\u017cy przes\u0142anki do zap\u0142aty wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z niej.<\/p>\n Jak wynika z powy\u017cszego, kwestie roszczeniowe dotycz\u0105ce urz\u0105dze\u0144 przesy\u0142owych na cudzych gruntach s\u0105 niezwykle z\u0142o\u017cone, za\u015b sprawy z tego zakresu z pewno\u015bci\u0105 b\u0119d\u0105 nadal odnotowywane w orzecznictwie s\u0105dowym. Niemniej w\u0142a\u015bciciele powinni z wi\u0119ksz\u0105 pow\u015bci\u0105gliwo\u015bci\u0105 podejmowa\u0107 decyzj\u0119 o wdaniu si\u0119 w sp\u00f3r s\u0105dowy, dokonuj\u0105c uprzednio wnikliwej oceny czynno\u015bci dokonanych w przesz\u0142o\u015bci w stosunku do danej nieruchomo\u015bci, aby nie nara\u017ca\u0107 si\u0119 na kosztowny proces i niekorzystne rozstrzygni\u0119cie.<\/p>\n rp.pl<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Roszczenia dotycz\u0105ce urz\u0105dze\u0144 przesy\u0142owych na cudzych gruntach s\u0105 niezwykle z\u0142o\u017cone \u2013 pisze radca prawny Krzysztof Przychodaj, doktorant na WPiA UW. W ostatnich latach nasili\u0142a si\u0119 tematyka urz\u0105dze\u0144 przesy\u0142owych, co niew\u0105tpliwie wp\u0142ywa na wzrost \u015bwiadomo\u015bci prawnej w\u0142a\u015bcicieli (u\u017cytkownik\u00f3w wieczystych) nieruchomo\u015bci, na kt\u00f3rych takie urz\u0105dzenia si\u0119 znajduj\u0105. Zach\u0119ca ich r\u00f3wnie\u017c do wyst\u0119powania z r\u00f3\u017cnego rodzaju roszczeniami do […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[12,90],"class_list":["post-1249","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-aktualnosci","tag-odszkodowanie","tag-sluzebnosc-przesylu"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1249","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1249"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1249\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1250,"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1249\/revisions\/1250"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1249"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1249"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1249"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}