Uszkodzenie lub zniszczenie pojazdu mechanicznego, kt\u00f3re powsta\u0142o wskutek ruchu innego pojazdu rodzi szereg negatywnych zdarze\u0144 w sytuacji maj\u0105tkowej poszkodowanego. Opr\u00f3cz konieczno\u015bci poniesienia koszt\u00f3w naprawy pojazdu mechanicznego lub zakupu innego pojazdu, poszkodowany ponosi szereg innych wydatk\u00f3w zwi\u0105zanych z faktem zniszczenia lub uszkodzenia rzeczy. W relacjach ubezpieczyciel i poszkodowany do\u015b\u0107 cz\u0119stym przedmiotem kontrowersji by\u0142a i jest ocena zasadno\u015bci roszczenia o zwrot koszt\u00f3w najmu samochodu zast\u0119pczego za czas likwidacji szkody, w szczeg\u00f3lno\u015bci je\u015bli roszczenie to kierowane jest przez konsument\u00f3w (osoby, kt\u00f3re wykorzystywa\u0142y sw\u00f3j uszkodzony lub zniszczony pojazd mechanicznych do innych cel\u00f3w, ni\u017c prowadzenie dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej). W post\u0119powaniach skargowych prowadzonych przez Rzecznika Ubezpieczonych mo\u017cna spotka\u0107 r\u00f3\u017cnorodne stanowiska ubezpieczycieli, kt\u00f3re albo odmawiaj\u0105 zwrotu koszt\u00f3w najmu konsument\u00f3w w og\u00f3lno\u015bci, twierdz\u0105c, \u017ce jest to szkoda niemaj\u0105tkowa albo wprowadzaj\u0105 ograniczenia dla tych os\u00f3b poprzez na\u0142o\u017cenie na nich dodatkowego obowi\u0105zku udowodnienia, \u017ce wynajmuj\u0105c pojazd zast\u0119pczy konsument dzia\u0142a\u0142 w celu wy\u0142\u0105czenia innej szkody w jego mieniu albo \u017ce w okresie likwidacji szkody nie m\u00f3g\u0142 porusza\u0107 si\u0119 za pomoc\u0105 komunikacji publicznej.<\/p>\n
Ocena roszcze\u0144 konsument\u00f3w o zwrot koszt\u00f3w najmu pojazdu zast\u0119pczego to nie jedyny obszar spor\u00f3w, kt\u00f3ry mo\u017cna zdiagnozowa\u0107 podczas rozpoznawania przez Rzecznika Ubezpieczonych skarg poszkodowanych w wypadkach i kolizjach drogowych. Spory dotycz\u0105 r\u00f3wnie\u017c czasu, za kt\u00f3ry poszkodowany mo\u017ce \u017c\u0105da\u0107 zwrotu poniesionych koszt\u00f3w najmu przy szkodzie cz\u0119\u015bciowej i ca\u0142kowitej. Problemy mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c dostrzec podczas weryfikacji poniesionych koszt\u00f3w najmu pojazdu zast\u0119pczego do tzw. \u015brednich stawek rynkowych, czy te\u017c ustalania \u015bwiadczenia odszkodowawczego z powy\u017cszego tytu\u0142u w kwocie netto (bez podatku VAT). W skargach i emailach poszkodowanych cz\u0119sto pojawiaj\u0105 si\u0119 tak\u017ce pytania jaki ma wp\u0142yw op\u00f3\u017anienie w wyp\u0142acie odszkodowania za szkod\u0119 w poje\u017adzie na ponoszone koszty najmu pojazdu zast\u0119pczego oraz czy dopuszczalne jest pomniejszenie odszkodowania o zaoszcz\u0119dzone koszty eksploatacji o tzw. \u201ekilometr\u00f3wki\u201d.<\/p>\n
Rzecznik Ubezpieczonych dostrzegaj\u0105c istniej\u0105ce problemy przy refundacji koszt\u00f3w najmu samochodu zast\u0119pczego, a tak\u017ce ich spo\u0142eczny wymiar, opracowa\u0142 stanowisko dotycz\u0105ce refundacji koszt\u00f3w najmu samochodu zast\u0119pczego. Zawiera ono opis charakteru tego roszczenia, om\u00f3wienie orzecznictwa S\u0105du Najwy\u017cszego i s\u0105d\u00f3w powszechnych w sprawach o zwrot tych koszt\u00f3w, a tak\u017ce odniesienie si\u0119 do szeregu innych problem\u00f3w, kt\u00f3re wyst\u0119puj\u0105 przy refundacji koszt\u00f3w najmu pojazdu zast\u0119pczego. Pe\u0142n\u0105 tre\u015b\u0107 stanowiska Rzecznika znajd\u0105 Pa\u0144stwo w opracowaniu.<\/p>\n
Zach\u0119camy jednocze\u015bnie do zapoznania si\u0119 orzecznictwem S\u0105du Najwy\u017cszego i s\u0105d\u00f3w powszechnych w sprawach o zwrot koszt\u00f3w najmu pojazdu zast\u0119pczego. Tre\u015b\u0107 tych orzecze\u0144 znajd\u0105 Pa\u0144stwo w naszej Bazie Orzecznictwa S\u0105dowego.<\/p>\n
Uzyskane i opublikowane na stronie internetowej Rzecznika Ubezpieczonych orzeczenia s\u0105d\u00f3w powszechnych w sprawach o zwrot koszt\u00f3w najmu pojazdu zast\u0119pczego pozwalaj\u0105 na sformu\u0142owanie wniosku, i\u017c aktualnie przewa\u017caj\u0105c\u0105 lini\u0105 orzecznictwa jest uznanie, \u017ce utrata mo\u017cliwo\u015bci korzystania z pojazdu mechanicznego przez konsumenta stanowi szkod\u0119 maj\u0105tkow\u0105, brak jest szczeg\u00f3lnych ogranicze\u0144 dla tych os\u00f3b np. nakazuj\u0105cych w pierwszej kolejno\u015bci skorzystanie z komunikacji publicznej, a je\u015bli jest to niemo\u017cliwe albo utrudnione to dopiero w\u00f3wczas konsument mo\u017ce wynaj\u0105\u0107 pojazd zast\u0119pczy. Rzecznik Ubezpieczonych zdiagnozowa\u0142 incydentalne wyroki, kt\u00f3re nieco odmiennie kwalifikuj\u0105 roszczenia konsument\u00f3w o zwrot poniesionych koszt\u00f3w najmu pojazdu zast\u0119pczego. Z tych wzgl\u0119d\u00f3w, ale r\u00f3wnie\u017c z uwagi na spo\u0142eczny wymiar problemu, Rzecznik Ubezpieczonych w dniu 16 grudnia br., z\u0142o\u017cy\u0142 do S\u0105du Najwy\u017cszego wniosek o podj\u0119cie uchwa\u0142y maj\u0105cej na celu usuni\u0119cie rozbie\u017cno\u015bci w orzecznictwie s\u0105dowym w przedmiocie roszczenia os\u00f3b fizycznych nieprowadz\u0105cych dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej o zwrot koszt\u00f3w najmu pojazdu zast\u0119pczego. Rzecznik Ubezpieczonych \u017cywi przekonanie, i\u017c uchwa\u0142a S\u0105du Najwy\u017cszego przyczyni si\u0119 do rozwi\u0105zania problem\u00f3w konsument\u00f3w w sprawach o zwrot koszt\u00f3w najmu pojazdu zast\u0119pczego, kt\u00f3re wyst\u0119puj\u0105 na etapie likwidacji szkody, ale r\u00f3wnie\u017c przyczyni si\u0119 do przy\u015bpieszenia procesu likwidacji szk\u00f3d komunikacyjnych z umowy obowi\u0105zkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazd\u00f3w mechanicznych.<\/p>\n
Do najwa\u017cniejszy tez Rzecznika Ubezpieczonych w przygotowanym stanowisku mo\u017cna zaliczy\u0107:<\/p>\n
Rzecznik Ubezpieczonych w pe\u0142ni podziela stanowisko, kt\u00f3re zosta\u0142o wyra\u017cone w wyroku S\u0105du Najwy\u017cszego z dnia 8 wrze\u015bnia 2004 roku (sygn. akt IV CK 672\/03), \u017ce utrata mo\u017cliwo\u015bci korzystania z rzeczy stanowi szkod\u0119 maj\u0105tkow\u0105. Je\u017celi wi\u0119c poszkodowany poni\u00f3s\u0142 w zwi\u0105zku z tym koszty, kt\u00f3re by\u0142y konieczne na wynajem pojazdu zast\u0119pczego, to mieszcz\u0105 si\u0119 one w graniach skutk\u00f3w szkodowych podlegaj\u0105cych wyr\u00f3wnaniu. Przez wydatki konieczne Rzecznik Ubezpieczonych rozumie czynsz najmu za pojazd zast\u0119pczy o zasadniczo podobnej klasie do pojazdu uszkodzonego albo zniszczonego, ustalony wed\u0142ug stawki najmu obowi\u0105zuj\u0105cej na danym rynku lokalnym, kt\u00f3ry poszkodowany, zgodnie z tre\u015bci\u0105 umowy najmu jest zobowi\u0105zany do spe\u0142nienia na rzecz wynajmuj\u0105cego, a\u017ceby w okresie naprawienia szkody m\u00f3g\u0142 korzysta\u0107 z pojazdu zast\u0119pczego.<\/p>\n
W opinii Rzecznika Ubezpieczonych status poszkodowanego \u2013 czy jest to konsument, czy te\u017c przedsi\u0119biorca – nie powinien mie\u0107 wp\u0142ywu na zasad\u0119 i podstaw\u0119 odpowiedzialno\u015bci za szkod\u0119. Utrata mo\u017cliwo\u015bci korzystania z rzeczy powstaje w obu przypadkach. Zakres szkody powsta\u0142ej z tego tytu\u0142u mo\u017ce przybra\u0107 r\u00f3\u017cne rozmiary, lecz nie powinno mie\u0107 to wp\u0142ywu na sam\u0105 zasad\u0119 odpowiedzialno\u015bci za szkod\u0119, kt\u00f3ra zosta\u0142a wyra\u017cona w art. 361 k.c.<\/p>\n
Zdaniem Rzecznika Ubezpieczonych utrata mo\u017cliwo\u015bci korzystania z rzeczy nie mo\u017ce by\u0107 odtworzona przez skorzystanie z komunikacji publicznej. Istnienie, funkcjonowanie w miejscu zamieszkania poszkodowanego komunikacji publicznej nie powinno by\u0107 okoliczno\u015bci\u0105, kt\u00f3ra pozbawia konsumenta mo\u017cliwo\u015bci dochodzenia swoich roszcze\u0144 o zwrot poniesionych koszt\u00f3w najmu pojazdu zast\u0119pczego. Autonomia poszkodowanego w zakresie kszta\u0142towania w\u0142asnego bytu przy pomocy nabytych lub posiadanych \u015brodk\u00f3w trwa\u0142ego u\u017cytku np. przy pomocy pojazdu zast\u0119pczego i w realizacji wyznaczonych sobie cel\u00f3w nie jest i nie b\u0119dzie w ten spos\u00f3b przywr\u00f3cona.<\/p>\n
Rzecznik Ubezpieczonych w przypadku roszcze\u0144 konsument\u00f3w o zwrot koszt\u00f3w najmu samochodu zast\u0119pczego nie dostrzega, a\u017ceby przepisy polskiego Kodeksu cywilnego wprowadza\u0142y dla tych os\u00f3b liczne ograniczenia i ci\u0119\u017cary dowodowe co do \u201eniezb\u0119dno\u015bci\u201d takiego najmu, w szczeg\u00f3lno\u015bci, \u017ce ta \u201eniezb\u0119dno\u015b\u0107\u201d powstaje, je\u017celi konsument nie mo\u017ce porusza\u0107 si\u0119 w okresie likwidacji szkody za pomoc\u0105 komunikacji publicznej. Zasadno\u015b\u0107 roszczenia jest uzale\u017cniona nie od funkcjonowania komunikacji publicznej, ale od istnienia zwi\u0105zku przyczynowego pomi\u0119dzy utrat\u0105 mo\u017cliwo\u015bci korzystania z rzecz wskutek jej zniszczenia albo uszkodzenia a poniesionymi kosztami najmu pojazdu zast\u0119pczego.<\/p>\n
Aktualny stan rozwoju stosunk\u00f3w spo\u0142eczno \u2013 gospodarczych, powszechno\u015b\u0107 posiadania i korzystania z pojazdu mechanicznego, czyni\u0105ce jego u\u017cywanie sta\u0142ym i nieodzownym elementem naszej rodzinnej i spo\u0142ecznej egzystencji, w opinii Rzecznika Ubezpieczonych, nie mog\u0105 prowadzi\u0107 do wniosku, \u017ce istnieje lub powinna zosta\u0107 wprowadzona nadzwyczajno\u015b\u0107 tego roszczenia tylko dlatego, i\u017c pojazd mechaniczny nie jest \u017ar\u00f3d\u0142em przychodu, za\u015b w miejscu zamieszkania funkcjonuje komunikacja publiczna. W XXI wieku pojazd mechaniczny nie jest przejawem luksusu, jest to rzecz typowa, normalna, powszechna. Konsument nabywa pojazd mechaniczny nie tylko do realizacji czynno\u015bci \u017cycia codziennego, ale r\u00f3wnie\u017c do potencjalnej mo\u017cliwo\u015bci z niego skorzystania, gdy zajdzie ku temu potrzeba. Gdyby poszkodowany \u2013 konsument chcia\u0142 realizowa\u0107 okre\u015blone cele za pomoc\u0105 komunikacji publicznej to nie nabywa\u0142by w og\u00f3le pojazdu.<\/p>\n
W ocenie Rzecznika Ubezpieczonych czas najmu przy szkodzie cz\u0119\u015bciowej powinien by\u0107 wyznaczony rzeczywistym czasem naprawy tj., okresem, w kt\u00f3rym uszkodzony pojazd mechaniczny w normalnym toku m\u00f3g\u0142 zosta\u0107 naprawiony z uwzgl\u0119dnieniem czynno\u015bci procesu likwidacji szkody. Przy szkodzie ca\u0142kowitej czas najmu to okres od dnia zniszczenia pojazdu do dnia, w kt\u00f3rym poszkodowany mo\u017ce naby\u0107 analogiczny pojazd, nie d\u0142u\u017cszy ni\u017c do dnia zap\u0142aty odszkodowania. Istnie\u0107 mog\u0105 jednak przypadki, w kt\u00f3rych dzie\u0144 spe\u0142nienia \u015bwiadczenia odszkodowawczego za szkod\u0119 ca\u0142kowit\u0105 w poje\u017adzie nie b\u0119dzie przerywa\u0142 zwi\u0105zku przyczynowego pomi\u0119dzy utrat\u0105 mo\u017cliwo\u015bci korzystania z pojazdu wskutek jego zniszczenia a wynajmem pojazdu zast\u0119pczego. Natomiast za szkod\u0119 w postaci poniesionych przez poszkodowanych koszt\u00f3w najmu samochodu zast\u0119pczego, spowodowan\u0105 wskutek post\u0119powania zak\u0142adu ubezpiecze\u0144, maj\u0105cego w \u015bwietle bezspornych ustale\u0144 wszelkie cechy zw\u0142oki w spe\u0142nieniu \u015bwiadczenia, odpowiedzialno\u015b\u0107 na podstawie art. 471 k.c. mo\u017ce ponosi\u0107 ubezpieczyciel.<\/p>\n