W poprzednich latach jednym z powa\u017cniejszych problem\u00f3w dla praktyki obrotu, a nast\u0119pnie przedmiotem d\u0142ugotrwa\u0142ych batalii s\u0105dowych, by\u0142a kwestia dopuszczalno\u015bci dochodzenia zado\u015b\u0107uczynie\u0144 za \u015bmier\u0107 osoby bliskiej, do kt\u00f3rej dosz\u0142o przed sierpniem 2008 r., na podstawie art. 448 k.c. w zw. z art. 24 k.c. Dyskusj\u0119 na ten temat zwie\u0144czy\u0142y jednoznaczne wytyczne p\u0142yn\u0105ce z orzecze\u0144 S\u0105du Najwy\u017cszego, zawarte w kolejnych wyrokach, uchwa\u0142ach oraz w zamykaj\u0105cym ostatecznie t\u0119 sporn\u0105 kwesti\u0119 postanowieniu sk\u0142adu siedmiu s\u0119dzi\u00f3w SN, gdzie jednoznacznie dopuszczono mo\u017cliwo\u015b\u0107 dochodzenia na tej podstawie zado\u015b\u0107uczynienia za \u015bmier\u0107 osoby najbli\u017cszej na skutek zdarze\u0144 powsta\u0142ych przed dniem 3 sierpnia 2008 r. W ostatnich miesi\u0105cach obserwujemy kolejn\u0105 gor\u0105c\u0105 dyskusj\u0119 dotycz\u0105c\u0105 innej spornej kwestii \u2013 dopuszczalno\u015bci dochodzenia zado\u015b\u0107uczynienia w oparciu o art. 448 k.c. w zw. z art. 24 k.c. w przypadkach doznania przez osob\u0119 blisk\u0105 bardzo powa\u017cnych obra\u017ce\u0144 cia\u0142a lub znacznego rozstroju zdrowia \u2013 wskazuje Aleksander Daszewski, Biuro Rzecznika Finansowego.<\/p>\n
Praktyka obrotu na rynku ubezpieczeniowym wygl\u0105da w ten spos\u00f3b, \u017ce ubezpieczyciele \u2013 podobnie jak mia\u0142o to miejsce w przypadku zado\u015b\u0107uczynie\u0144 za \u015bmier\u0107 osoby najbli\u017cszej przed sierpniem 2008 r. \u2013 obecnie co do zasady odmawiaj\u0105 wyp\u0142aty zado\u015b\u0107uczynie\u0144. Najcz\u0119\u015bciej twierdz\u0105 przy tym, i\u017c szkody poniesione przez osoby bliskie, polegaj\u0105ce na naruszeniu ich d\u00f3br osobistych, stanowi\u0105 nast\u0119pstwo naruszenia d\u00f3br osobistych samych poszkodowanych, st\u0105d te\u017c nie mieszcz\u0105 si\u0119 w zakresie odpowiedzialno\u015bci cywilnej sprawcy, a tym samym gwarancyjnej ubezpieczyciela. W efekcie spory w kwestii dopuszczalno\u015bci tego roszczenia coraz cz\u0119\u015bciej przenosz\u0105 si\u0119 na sale s\u0105dowe.<\/p>\n
Rzecznik Finansowy przygl\u0105da si\u0119 sprawie, a tak\u017ce stara si\u0119 uczestniczy\u0107 w tych dyskusjach. Bazuj\u0105c g\u0142\u00f3wnie na aktualnym orzecznictwie, zajmuje on odmienne w stosunku do ubezpieczycieli stanowisko. Wyra\u017ca bowiem przekonanie, \u017ce ochron\u0105 przewidzian\u0105 w art. 23 i 24 k.c. obj\u0119te s\u0105 wszelkie dobra osobiste, rozumiane jako pewne warto\u015bci niematerialne zwi\u0105zane z funkcjonowaniem podmiot\u00f3w prawa cywilnego, kt\u00f3re w \u017cyciu spo\u0142ecznym s\u0105 uznawane za donios\u0142e i zas\u0142uguj\u0105ce z tego wzgl\u0119du na wzmo\u017con\u0105 ochron\u0119. Trudno zatem uzna\u0107, i\u017c do katalogu d\u00f3br chronionych nie nale\u017cy szeroko pojmowana wi\u0119\u017a rodzinna, stanowi\u0105ca fundament prawid\u0142owego funkcjonowania rodziny, podlegaj\u0105ca szczeg\u00f3lnej, bo konstytucyjnej ochronie prawnej (art. 18 i 71 Konstytucji RP, art. 23 k.r.o.). Rzecznik przyjmuje tak\u017ce za SN, \u017ce skoro dobrem osobistym w rozumieniu art. 23 k.c. jest kult pami\u0119ci o osobie zmar\u0142ej, tym bardziej powinna nim by\u0107 wi\u0119\u017a pomi\u0119dzy \u017cyj\u0105cymi osobami, w szczeg\u00f3lno\u015bci gdy chodzi o wi\u0119\u017a emocjonaln\u0105 mi\u0119dzy najbli\u017cszymi cz\u0142onkami rodziny.<\/p>\n
Rzecznik, bior\u0105c aktywny udzia\u0142 w tocz\u0105cych si\u0119 procesach s\u0105dowych, prezentuje r\u00f3wnie\u017c pierwsze istotne pogl\u0105dy w indywidualnych sprawach, gdzie pojawia si\u0119 zagadnienie prawne dotycz\u0105ce dopuszczalno\u015bci ochrony, gdy dosz\u0142o do naruszenia dobra osobistego w postaci niemo\u017cno\u015bci nawi\u0105zania wi\u0119zi rodzinnej z uwagi na bardzo powa\u017cny uszczerbek powsta\u0142y na skutek b\u0142\u0119du medycznego. W sporach tych Rzecznik \u2013 opieraj\u0105c si\u0119 na aktualnym orzecznictwie \u2013 wyra\u017ca co do zasady stanowisko, i\u017c tego typu dobro w szczeg\u00f3lnie uzasadnionych okoliczno\u015bciami sprawach zas\u0142uguje na ochron\u0119 prawn\u0105. Dokonuj\u0105c na co dzie\u0144 kwerendy orzecznictwa, Biuro Rzecznika zdiagnozowa\u0142o bowiem pierwsze stosunkowo czytelne orzeczenia w przypadkach utraty wi\u0119zi rodzinnej czy \u2013 szerzej \u2013 utraty normalnych relacji (dobrem osobistym jest r\u00f3\u017cnorodnie okre\u015blana wie\u017a emocjonalna mi\u0119dzy cz\u0142onkami rodziny oraz ich prawo do niezm\u0105conej relacji) po stronie najbli\u017cszych os\u00f3b bardzo powa\u017cnie poszkodowanych czy wr\u0119cz znajduj\u0105cych si\u0119 w stanie wegetatywnym. S\u0105dy w tych prekursorskich orzeczeniach \u2013 posi\u0142kuj\u0105c si\u0119 wytycznymi SN \u2013 uznaj\u0105, i\u017c dobrami osobistymi podlegaj\u0105cymi ochronie s\u0105 m.in.: \u201eprawo do \u017cycia rodzinnego i utrzymania tego rodzaju wi\u0119zi\u201d, \u201eszczeg\u00f3lna wie\u017a emocjonalna\u201d, \u201ewi\u0119\u017a rodzinna, kt\u00f3rej zerwanie powoduje b\u00f3l, cierpienie i rodzi poczucie krzywdy\u201d, a tak\u017ce \u201eprawo do niezak\u0142\u00f3conego \u017cycia rodzinnego, w tym prawo do utrzymywania osobistych kontakt\u00f3w z poszczeg\u00f3lnymi cz\u0142onkami rodziny b\u0119d\u0105cych wyrazem wi\u0119zi rodzinnych\u201d, \u201ewyj\u0105tkowo silna wi\u0119\u017a emocjonalna z c\u00f3rk\u0105\u201d czy te\u017c \u201eprawo do niezm\u0105conych relacji z dzieckiem, rodzicem lub rodze\u0144stwem\u201d.<\/p>\n
Najnowsze obserwacje potwierdzaj\u0105, \u017ce judykatura zmierza wyra\u017anie w tym kierunku, i\u017c ochron\u0105 z omawianego tytu\u0142u mog\u0105 by\u0107 obj\u0119te nie tylko \u015bmier\u0107, lecz tak\u017ce uszkodzenie cia\u0142a lub rozstr\u00f3j zdrowia o znacznym rozmiarze, gdzie r\u00f3wnie\u017c dochodzi do naruszenia wi\u0119zi rodzinnych pomi\u0119dzy bliskimi a poszkodowanym. S\u0105dy powszechne uznaj\u0105 w swoich rozstrzygni\u0119ciach, \u017ce \u201eprawo do posiadania rodziny, w kt\u00f3rej cz\u0142onkowie nawi\u0105zuj\u0105 silne, trwa\u0142e i g\u0142\u0119bokie relacje emocjonalne, spo\u0142eczne i gospodarcze, co do zasady nie powinny by\u0107 zak\u0142\u00f3cone, za\u015b zawiniona negatywna ingerencja w t\u0119 sfer\u0119 stanowi naruszenie tego dobra osobistego\u201d. Podnosz\u0105 r\u00f3wnolegle, \u017ce do naruszenia d\u00f3br osobistych dochodzi r\u00f3wnie\u017c w przypadku naruszenia \u201eprawa do niezak\u0142\u00f3conego \u017cycia w pe\u0142nej rodzinie, mimo \u017ce wi\u0119zy rodzinne nie zosta\u0142y zerwane\u201d, a tak\u017ce w sytuacjach \u201epozbawienia realnej mo\u017cliwo\u015bci do budowania, piel\u0119gnowania i kszta\u0142towania prawid\u0142owych relacji rodzinnych\u201d. Ostatnio w analogicznym do prezentowanego wy\u017cej kierunku najnowszej judykatury wypowiedzia\u0142 si\u0119 jednoznacznie S\u0105d Najwy\u017cszy w orzeczeniu z dnia 9 sierpnia 2016 r. (sygn. akt II CSK 719\/15), stwierdzaj\u0105c, \u017ce nie ma podstaw, aby dokonywa\u0107 rozr\u00f3\u017cnienia mi\u0119dzy zerwaniem wi\u0119zi rodzinnej wskutek \u015bmierci a niemo\u017cno\u015bci\u0105 jej nawi\u0105zania z uwagi na powa\u017cny uszczerbek na zdrowiu, oraz przes\u0105dzaj\u0105c, \u017ce w ka\u017cdym z tych przypadk\u00f3w dochodzi do naruszenia dobra osobistego, tyle \u017ce z r\u00f3\u017cn\u0105 intensywno\u015bci\u0105. Sygnalizowane orzeczenie SN co do zasady potwierdza prezentowan\u0105 przez Rzecznika tez\u0119, \u017ce dobra osobiste s\u0105 szeroko poj\u0119tymi warto\u015bciami niemaj\u0105tkowymi, wi\u0105\u017c\u0105cymi si\u0119 z osobowo\u015bci\u0105 cz\u0142owieka (katalog otwarty), oraz trafn\u0105 opini\u0119 prof. Maksymiliana Pazdana, \u017ce \u201ejudykatura i doktryna odkrywaj\u0105 ci\u0105gle nowe postaci d\u00f3br osobistych\u201d. Przemy\u015blenia SN potwierdzaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce granice odpowiedzialno\u015bci na podstawie art. 448 k.c. wci\u0105\u017c si\u0119 poszerzaj\u0105 i w najbli\u017cszej przysz\u0142o\u015bci mo\u017cemy si\u0119 spodziewa\u0107 zwi\u0119kszonej liczby skutecznych roszcze\u0144 zw\u0142aszcza w przypadkach, gdy dosz\u0142o do zerwania silnych i trwa\u0142ych wi\u0119zi emocjonalnych mi\u0119dzy cz\u0142onkami rodziny, szczeg\u00f3lnie mi\u0119dzy rodzicami a dzie\u0107mi.<\/p>\n
Analiza wspomnianego orzeczenia SN, a tak\u017ce dotychczas zapad\u0142ych orzecze\u0144 s\u0105d\u00f3w ni\u017cszej instancji prowadzi zatem do wniosku, i\u017c tego typu roszczenia co do zasady b\u0119d\u0105 uwzgl\u0119dniane przez s\u0105dy w coraz szerszym zakresie. Oczywi\u015bcie chodzi tutaj o przypadki, gdzie mamy do czynienia z bardzo powa\u017cnie poszkodowanymi czy wr\u0119cz znajduj\u0105cymi si\u0119 w stanie wegetatywnym.<\/p>\n
Na marginesie warto doda\u0107, \u017ce w praktyce orzeczniczej pojawiaj\u0105 si\u0119 inne ciekawe, a niekorzystne dla ubezpieczycieli wyroki dotycz\u0105ce naruszenia d\u00f3br osobistych. Przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 cho\u0107by sprawa naruszenia miru domowego osoby, kt\u00f3ra na skutek wypadku, w kt\u00f3rym pojazd ci\u0119\u017carowy zniszczy\u0142 jej dom, utraci\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 korzystania z w\u0142asnego lokum. Wybiegaj\u0105c nieco dalej w przysz\u0142o\u015b\u0107, mo\u017cna sobie wyobrazi\u0107 kolejne roszczenia z tego tytu\u0142u, jak przyk\u0142adowo utrata szczeg\u00f3lnej wi\u0119zi z narzeczonym czy te\u017c utrata wi\u0119zi w ramach zwi\u0105zku homoseksualnego itp. Konkubinat heteroseksualny \u2013 przy za\u0142o\u017ceniu istnienia emocjonalnej i gospodarczej wi\u0119zi partner\u00f3w \u2013 korzysta z ochrony, wi\u0119c mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce niebawem w ocenie jakiego\u015b s\u0105du do takiej ochrony na podstawie 448 k.c. uprawniony r\u00f3wnie\u017c b\u0119dzie konkubinat homoseksualny.<\/p>\n
To wszystko jeszcze przed nami, st\u0105d osobi\u015bcie uwa\u017cam, \u017ce granice odpowiedzialno\u015bci z art. 448 k.c. wytycz\u0105 zar\u00f3wno przeobra\u017cenia obyczajowe i zmiany kulturowe, jak i (a mo\u017ce przede wszystkim) szeroka wyobra\u017ania i kreatywno\u015b\u0107 pe\u0142nomocnik\u00f3w poszukuj\u0105cych kolejnych \u017ar\u00f3de\u0142 potencjalnej odpowiedzialno\u015bci za naruszenie d\u00f3br osobistych. Nie b\u0119dzie to oczywi\u015bcie proces nag\u0142y, lecz roz\u0142o\u017cony na kolejne lata, a mo\u017ce i dziesi\u0119ciolecia. Ju\u017c dzisiaj jednak trzeba te trendy stara\u0107 si\u0119 diagnozowa\u0107 i dostrzega\u0107, a z perspektywy asekurator\u00f3w \u2013oblicza\u0107 ich ewentualne skutki finansowe. Nie przyjm\u0105 one takiej skali jak zado\u015b\u0107uczynienia za \u015bmier\u0107 osoby bliskiej, do kt\u00f3rej dosz\u0142o przed sierpniem 2008 r., na podstawie art. 448 k.c., ale na pewno ju\u017c teraz warto si\u0119 z tymi bardzo widocznymi tendencjami liczy\u0107.<\/p>\n
Autor: Aleksander Daszewski, radca prawny, koordynator w Biurze Rzecznika Finansowego.
\n(AM, \u017ar\u00f3d\u0142o: RzF) <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
W poprzednich latach jednym z powa\u017cniejszych problem\u00f3w dla praktyki obrotu, a nast\u0119pnie przedmiotem d\u0142ugotrwa\u0142ych batalii s\u0105dowych, by\u0142a kwestia dopuszczalno\u015bci dochodzenia zado\u015b\u0107uczynie\u0144 za \u015bmier\u0107 osoby bliskiej, do kt\u00f3rej dosz\u0142o przed sierpniem 2008 r., na podstawie art. 448 k.c. w zw. z art. 24 k.c. Dyskusj\u0119 na ten temat zwie\u0144czy\u0142y jednoznaczne wytyczne p\u0142yn\u0105ce z orzecze\u0144 S\u0105du Najwy\u017cszego, […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[12,13],"class_list":["post-2737","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-aktualnosci","tag-odszkodowanie","tag-zadoscuczynienie"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2737","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2737"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2737\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2738,"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2737\/revisions\/2738"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2737"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2737"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2737"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}