Brudne r\u0119ce personelu medycznego, ska\u017cone otoczenie chorego, zatrudnianie os\u00f3b nieprzygotowanych do pracy w szpitalach wskazuj\u0105, jak bardzo nieskuteczny jest w niekt\u00f3rych plac\u00f3wkach system przeciwdzia\u0142ania zaka\u017ceniom wewn\u0105trzszpitalnym ostrzega NIK. Z najnowszego raportu Izby wynika, \u017ce wzrost liczby pacjent\u00f3w m.in zara\u017conych lekoodpornymi szczepami bakterii Klebsiella Pneumoniae NDM(+) w 2016 r. by\u0142 niemal trzykrotnie wy\u017cszy ni\u017c w 2015 r. Niestety NIK nie mo\u017ce poda\u0107 kompletnych danych, bowiem funkcjonuj\u0105ce w kontrolowanych szpitalach systemy monitorowania i raportowania o zaka\u017ceniach nie dostarcza\u0142y pe\u0142nych danych. Przekazane zestawienia w ocenie Izby mog\u0105 by\u0107 znacznie zani\u017cone.<\/p>\n
Zaka\u017cenia szpitalne zwi\u0105zane z udzielaniem \u015bwiadcze\u0144 zdrowotnych stanowi\u0105 powa\u017cny problem wszystkich szpitali, nawet w krajach o najwy\u017cszych standardach opieki zdrowotnej. Dotycz\u0105 od 5 do 10 % os\u00f3b leczonych szpitalnie. Zak\u0142adaj\u0105c, \u017ce w polskich szpitalach ulega zaka\u017ceniom tylko 5% procent pacjent\u00f3w to i tak daje to ok. 400 tys. os\u00f3b. \u0179r\u00f3d\u0142em przenoszenia bakterii mog\u0105 by\u0107 m. in. brudne r\u0119ce personelu medycznego, nieja\u0142owy sprz\u0119t, ska\u017cone otoczenie chorego, przyjmowanie pacjent\u00f3w wymagaj\u0105cych szczeg\u00f3lnych warunk\u00f3w hospitalizacji bez ich zapewnienia, zatrudnianie os\u00f3b nieprzygotowanych do pracy w szpitalach.<\/p>\n
Do grupy os\u00f3b najbardziej nara\u017conych nale\u017c\u0105 pacjenci np. po przeszczepach, z zaburzeniami odporno\u015bci po terapii przeciwnowotworowej, po rozleg\u0142ych oparzeniach, dzieci do pierwszego roku \u017cycia i osoby starsze. Zaka\u017cenia szpitalne wyd\u0142u\u017caj\u0105 pobyt w szpitalu, powoduj\u0105 powik\u0142ania prowadz\u0105ce cz\u0119sto do niepe\u0142nosprawno\u015bci, przez co zwi\u0119kszaj\u0105 koszty leczenia. Koszty generuj\u0105 te\u017c roszczenia pacjent\u00f3w, kt\u00f3rzy potrafi\u0105 udowodni\u0107, \u017ce zostali zaka\u017ceni z winy szpitala.<\/p>\n
Narz\u0119dziem s\u0142u\u017c\u0105cym ograniczeniu przypadk\u00f3w zaka\u017ce\u0144 szpitalnych powinien by\u0107 prawid\u0142owo dzia\u0142aj\u0105cy system zapobiegania i zwalczania zaka\u017ce\u0144, utworzony w szpitalu na podstawie istniej\u0105cych przepis\u00f3w prawa. Szacuje si\u0119, \u017ce efektywne systemy kontroli zaka\u017ce\u0144 mog\u0105 zmniejszy\u0107 ryzyko ich wyst\u0105pienia od 55% do 70%.<\/p>\n
Kontrol\u0105 obj\u0119to 18 szpitali (17 dzia\u0142aj\u0105cych jako samodzielny publiczny zak\u0142ad opieki zdrowotnej utworzony przez samorz\u0105d i jeden szpital dzia\u0142aj\u0105cy w formie sp\u00f3\u0142ki prawa handlowego) oraz 4 stacje sanitarno-epidemiologiczne finansowane z bud\u017cetu pa\u0144stwa w okresie od 2015 r. do ko\u0144ca I p\u00f3\u0142rocza 2017 r.<\/p>\n
Najwa\u017cniejsze ustalenia kontroli<\/strong><\/p>\n W kontrolowanych szpitalach odnotowano wzrost liczby pacjent\u00f3w, u kt\u00f3rych zdiagnozowano zaka\u017cenie szpitalne o 8,5%, mimo, \u017ce liczba wszystkich hospitalizowanych pacjent\u00f3w w tym samym okresie spad\u0142a o 1,9%. Przyk\u0142adem szybkiego wzrostu liczby zaka\u017conych pacjent\u00f3w jest jeden ze szpitali na Mazowszu. Tam od stycznia 2015 r. do czerwca 2017 r. wsp\u00f3\u0142czynnik zachorowalno\u015bci wzr\u00f3s\u0142 niemal dwukrotnie z 1,14% do 2,25% (wsp\u00f3\u0142czynnik pokazuje liczb\u0119 zaka\u017conych na 100 pacjent\u00f3w hospitalizowanych). Najwy\u017cszy wzrost, jak wykaza\u0142a NIK by\u0142 na Oddziale Anestezjologii i Intensywnej Terapii ( z poziomu 27,35% w 2015 r. do 34,02 % w 2016 r. a\u017c do 41,35 % w 2017 r. Na innych oddzia\u0142ach te\u017c odnotowano wzrosty ale nie tak gwa\u0142towne. Jak wyja\u015bni\u0142 zast\u0119pca dyrektora ds. lecznictwa szpitala wzrost liczby zarejestrowanych zaka\u017ce\u0144 nie jest spowodowany rzeczywist\u0105 liczb\u0105 zachorowa\u0144 ale popraw\u0105 dostarczanych danych. NIK nie kwestionuje, \u017ce na wzrost wsp\u00f3\u0142czynnika zachorowa\u0144 mog\u0142o wp\u0142yn\u0105\u0107 ujawnienie przez Zesp\u00f3\u0142 Kontroli Zaka\u017ce\u0144 Szpitalnych wi\u0119kszej liczby zaka\u017ce\u0144, jednak dynamika wzrostu budzi zaniepokojenie i zdaniem NIK wymaga pog\u0142\u0119bionej analizy przyczyn ich wyst\u0119powania.<\/p>\n Izba zwraca te\u017c uwag\u0119 na prawie trzykrotny wzrost (o 278,7%) mi\u0119dzy 2015 a 2016 rokiem zaka\u017ce\u0144 lekoopornymi bakteriami Klebsiella Pneumoniae NDM(+). Najwi\u0119cej pacjent\u00f3w hospitalizowano w wojew\u00f3dztwie mazowieckim 2 757 os\u00f3b, najmniej w pomorskim i ma\u0142opolskim po 7 pacjent\u00f3w. Z informacji Konsultanta Krajowego w dziedzinie mikrobiologii lekarskiej wynika, \u017ce ta bakteria w 2015 r. stanowi\u0142a najpowa\u017cniejszy problem medyczny i epidemiologiczny, dotycz\u0105cy w szczeg\u00f3lno\u015bci szpitali warszawskich. Charakteryzuje si\u0119 niezwykle niebezpieczn\u0105 lekooporno\u015bci\u0105 (na niemal wszystkie antybiotyki). Jednocze\u015bnie potrafi si\u0119 szybko rozprzestrzenia\u0107 i utrzymywa\u0107 w przewodzie pokarmowym przez kilka lat. W latach 2015 – 2017 (I p\u00f3\u0142rocze) w wojew\u00f3dztwie mazowieckim liczba hospitalizowanych pacjent\u00f3w z jej powodu wynosi\u0142a odpowiednio 404, 1316 i 1037.<\/p>\n Powa\u017cny problem stanowi te\u017c sepsa (posocznica), kt\u00f3ra jest zespo\u0142em objaw\u00f3w spowodowanym nadmiern\u0105 reakcj\u0105 organizmu na zaka\u017cenie (organizm walcz\u0105c z zaka\u017ceniem zaczyna niszczy\u0107 zdrowe organy). Sepsa stanowi bezpo\u015brednie zagro\u017cenie dla \u017cycia. W jej przebiegu dochodzi do niewydolno\u015bci nerek, w\u0105troby, serca, p\u0142uc. Najwa\u017cniejsze w leczeniu jest mo\u017cliwie najszybsze podanie antybiotyk\u00f3w. Z danych Narodowego Funduszu Zdrowia wynika, \u017ce w badanym przez NIK okresie liczba doros\u0142ych hospitalizowanych z powodu sepsy wynios\u0142a: 2015 r. – 19 053, 2016 r. – 21 522 a w pierwszej po\u0142owie 2017 r. – 10 962. Najwi\u0119cej, bo prawie jedn\u0105 pi\u0105t\u0105 (18,5%) leczono w wojew\u00f3dztwie mazowieckim. W tym okresie Narodowy Fundusz Zdrowia zap\u0142aci\u0142 za leczenie sepsy w ramach kontrakt\u00f3w prawie 450 milion\u00f3w z\u0142otych.<\/p>\n Zdaniem NIK, prowadzenie rejestru sepsy pozwoli\u0142oby na uzyskanie wiarygodnych danych o rozpoznanych przypadkach, niezb\u0119dnych do analiz jej objaw\u00f3w, sposob\u00f3w leczenia i poziomu \u015bmiertelno\u015bci.<\/p>\n Na wysoki poziom zaka\u017ce\u0144, w ocenie NIK, ma wp\u0142yw brak wyspecjalizowanego personelu medycznego. W sk\u0142adach Zespo\u0142\u00f3w Kontroli Zaka\u017ce\u0144 Szpitalnych, powo\u0142anych w szpitalach (we wszystkich 18 kontrolowanych takie istnia\u0142y) brakowa\u0142o lekarza o wymaganej specjalno\u015bci, odpowiedniej liczby piel\u0119gniarek epidemiologicznych oraz specjalisty do spraw mikrobiologii.<\/p>\n Na dzie\u0144 30 czerwca 2017 r. w Polsce by\u0142o zawodowo czynnych tylko 110 lekarzy specjalist\u00f3w w dziedzinie mikrobiologii, w tym 61 w wieku powy\u017cej 55 lat. Wed\u0142ug NIK, taka sytuacja nie daje gwarancji nale\u017cytego sprawowania ci\u0105g\u0142ego i bie\u017c\u0105cego nadzoru epidemiologicznego.<\/p>\n W\u015br\u00f3d kraj\u00f3w europejskich Polska zajmuje ostatnie miejsce pod wzgl\u0119dem praktykuj\u0105cych lekarzy specjalist\u00f3w w dziedzinie mikrobiologia – bakteriologia.<\/p>\n Niewiele lepiej jest z epidemiologami. W ca\u0142ej Polsce pracuje ich 219, najwi\u0119cej w wojew\u00f3dztwie mazowieckim 57, najmniej w opolskim – 1.<\/p>\n Brakuje te\u017c piel\u0119gniarek epidemiologicznych. To osoba uczestnicz\u0105ca w szeroko poj\u0119tym zwalczaniu zaka\u017ce\u0144, m. in. kontroluj\u0105ca stan sanitarno – epidemiologiczny szpitala, prowadz\u0105ca rejestr zaka\u017ce\u0144, szkolenia personelu, nadzoruj\u0105ca i monitoruj\u0105ca prac\u0119 personelu, uczestnicz\u0105ca w planowaniu opieki nad pacjentem z zaka\u017ceniem szpitalnym. Zgodnie z ustaw\u0105 o zwalczaniu zaka\u017ce\u0144 liczba piel\u0119gniarek epidemiologicznych powinna by\u0107 nie mniejsza ni\u017c 1 na 200 \u0142\u00f3\u017cek szpitalnych. W 6 kontrolowanych szpitalach posiadaj\u0105cych powy\u017cej 200 \u0142\u00f3\u017cek nie zapewniono ustawowej liczby takich piel\u0119gniarek. W dw\u00f3ch mazowieckich szpitalach w sk\u0142ad Zespo\u0142u Kontroli Zaka\u017ce\u0144 Szpitalnych powo\u0142ano tylko po jednej piel\u0119gniarce, mimo, \u017ce szpitale te posiada\u0142y odpowiednio 354 i 564 \u0142\u00f3\u017cka. Dyrektor jednego z nich brak drugiej piel\u0119gniarki t\u0142umaczy\u0142 trudno\u015bciami finansowymi. Jednak, w trakcie kontroli NIK zamieszczone zosta\u0142o internetowe og\u0142oszenie o naborze na stanowisko piel\u0119gniarki epidemiologicznej. Dyrektor drugiego poinformowa\u0142, \u017ce te\u017c trwa nab\u00f3r na to stanowisko. Zdaniem NIK, bezpo\u015brednia podleg\u0142o\u015b\u0107 piel\u0119gniarki epidemiologicznej kierownikowi danej jednostki zapewni\u0142aby jej samodzielno\u015b\u0107 w realizacji obowi\u0105zk\u00f3w i wzmocni\u0142aby jej pozycj\u0119 w kontaktach z personelem lekarskim.<\/p>\n Wiele uchybie\u0144 dostrze\u017conych przez NIK dotyczy\u0142o dzia\u0142alno\u015bci Zespo\u0142\u00f3w Kontroli Zaka\u017ce\u0144 Szpitalnych. W trzech szpitalach Zesp\u00f3\u0142 nie wywi\u0105zywa\u0142 si\u0119 z ustawowego obowi\u0105zku konsultowania os\u00f3b podejrzanych o zaka\u017cenie lub chorob\u0119 zaka\u017an\u0105 oraz tych, u kt\u00f3rych je wykryto. W pi\u0119ciu brakowa\u0142o dokumentacji o przeprowadzeniu takich konsultacji.<\/p>\n Odr\u0119bn\u0105 spraw\u0105 jest dokumentowanie w szpitalach zaka\u017ce\u0144. Analiza kart rejestracji wykaza\u0142a, \u017ce by\u0142y one sporz\u0105dzane przez lekarzy nierzetelnie, cz\u0119sto z pomini\u0119ciem wielu danych. NIK skontrolowa\u0142a 696 losowo wybranych kart. W 18 % z nich nie opisano czynnik\u00f3w ryzyka, w 23 % nie podano zastosowanego leczenia antybiotykowego, w ponad 15 % nie odnotowano wykonania badania mikrobiologicznego, w 4 % nie okre\u015blono postaci klinicznej zaka\u017cenia a w 3 % nie podano danych pacjenta. Ponadto 246 kart lekarze wystawili z op\u00f3\u017anieniem si\u0119gaj\u0105cym do 288 dni. W dw\u00f3ch szpitalach w og\u00f3le nie prowadzono takiego rejestru, co by\u0142o niezgodne z ustaw\u0105 o zwalczaniu zaka\u017ce\u0144.<\/p>\n W jednym ze szpitali w wojew\u00f3dztwie kujawsko – pomorskim nie prowadzono rejestru zaka\u017ce\u0144 i czynnik\u00f3w alarmowych a wyniki bada\u0144 mikrobiologicznych by\u0142y rejestrowane w zeszytach prowadzonych na poszczeg\u00f3lnych oddzia\u0142ach. W dw\u00f3ch przypadkach nie wykazano ujawnionych w badaniach patogen\u00f3w alarmowych. Adnotacje nie zawiera\u0142y m.in. daty otrzymania wyniku bada\u0144, informacji o potwierdzeniu lub braku wyst\u0105pienia patogenu alarmowego czyli drobnoustroju wyj\u0105tkowo opornego na dzia\u0142anie lek\u00f3w. Adnotacje obejmowa\u0142y tylko liczb\u0119 stwierdzonych i rozpoznanych zaka\u017ce\u0144. W jednym ze \u015bl\u0105skich szpitali od 5 lipca do 30 pa\u017adziernika 2017 r. nie prowadzono rejestru z powodu awarii systemu informatycznego. W czasie kontroli NIK rejestr uruchomiono i do 9 listopada 2017 r. wprowadzono dane 284 pacjent\u00f3w z 2016 r. W ocenie Izby sporz\u0105dzanie kart rejestracji z op\u00f3\u017anieniem nie pozwala\u0142o na bie\u017c\u0105ce prowadzenie rejestru zaka\u017ce\u0144 i utrudnia\u0142o wiarygodne okre\u015blenie sytuacji epidemiologicznej szpitala.<\/p>\n A to w konsekwencji doprowadzi\u0142o do braku precyzyjnych danych o sytuacji epidemiologicznej kraju. Wed\u0142ug danych Narodowego Funduszu Zdrowia, w okresie obj\u0119tym kontrol\u0105 (od 2015 r. do ko\u0144ca I p\u00f3\u0142rocza 2017 r.) hospitalizowanych z powodu sepsy by\u0142o 51 537 pacjent\u00f3w a wed\u0142ug danych Instytutu Zdrowia Publicznego – Pa\u0144stwowego Zak\u0142adu Higieny – 2 640. Tymczasem, w ka\u017cdym z 18 skontrolowanych przez NIK szpitalu wyst\u0105pi\u0142y przypadki sepsy, w sumie 937 zachorowa\u0144.<\/p>\n Centrum System\u00f3w Informacyjnych Ochrony Zdrowia, kt\u00f3re gromadzi informacje z rocznych sprawozda\u0144 przesy\u0142anych przez szpitale, wskazuje, \u017ce w 528 szpitalach stacjonarnych spo\u015br\u00f3d 936 funkcjonuj\u0105cych w Polsce, a wi\u0119c w ponad po\u0142owie, na koniec 2016 r. nie wykazano danych o pacjentach leczonych z powodu zaka\u017cenia i zgon\u00f3w z tego powodu. Nieprawid\u0142owo\u015bci zwi\u0105zane z wykazywaniem b\u0142\u0119dnych danych stwierdzono w siedmiu plac\u00f3wkach.<\/p>\n NIK ustali\u0142a, \u017ce w kontrolowanych szpitalach liczba zaka\u017ce\u0144 zwi\u0105zanych z udzielaniem \u015bwiadcze\u0144 \u0142\u0105cznie wynios\u0142a 11 916. Natomiast zaka\u017cenie szpitalne zdiagnozowano u 11 488 pacjent\u00f3w. Jako bezpo\u015bredni\u0105 przyczyn\u0119 zgonu, zaka\u017cenie szpitalne wskazano 219 pacjent\u00f3w, tj. ok. 1 % og\u00f3lnej liczby zgon\u00f3w (22 167).<\/p>\n O braku wiarygodnych danych \u015bwiadcz\u0105 przeprowadzone tzw. badania punktowe. To badania zorganizowane w Polsce zgodnie z zaleceniem Rady Europy. Koordynowali je naukowcy z Collegium Medicum w Bydgoszczy, Uniwersytetu Miko\u0142aja Kopernika w Toruniu i Narodowego Instytutu Lek\u00f3w w Warszawie. Te badania punktowe wykaza\u0142y, \u017ce liczba zaka\u017ce\u0144 szpitalnych mo\u017ce by\u0107 nawet 5-krotnie wy\u017csza, ni\u017c wynika to z danych Ministerstwa Zdrowia prezentowanych w mapach potrzeb zdrowotnych.<\/p>\n W Polsce w kontrolowanym okresie mog\u0142o doj\u015b\u0107 do ok. 400 tys. zaka\u017ce\u0144 rocznie. A to przek\u0142ada si\u0119 na wydatki. Niestety \u017caden z kontrolowanych szpitali nie dysponowa\u0142 precyzyjnymi danymi dotycz\u0105cymi koszt\u00f3w poniesionych w zwi\u0105zku z wyst\u0105pieniem zaka\u017cenia. Analizy by\u0142y prowadzone jedynie przez cz\u0119\u015b\u0107 szpitali, a koszty wyliczano w spos\u00f3b uproszczony. W 7 z kontrolowanych szpitali nie prowadzono ewidencji ksi\u0119gowej koszt\u00f3w zwi\u0105zanych z leczeniem zaka\u017ce\u0144, np. w jednym ze szpitali w wojew\u00f3dztwie warmi\u0144sko – mazurskim nie by\u0142o danych dotycz\u0105cych m.in. szacunkowych koszt\u00f3w zwi\u0105zanych z przed\u0142u\u017ceniem leczenia pacjent\u00f3w, u kt\u00f3rych wyst\u0105pi\u0142o zaka\u017cenie. Dyrektor t\u0142umaczy\u0142 t\u0119 sytuacj\u0119 niedoskona\u0142o\u015bci\u0105 posiadanych narz\u0119dzi informatycznych. W pozosta\u0142ych 11 szacunkowe koszty zwi\u0105zane z przed\u0142u\u017ceniem leczenia w kontrolowanych szpitalach wynios\u0142y grubo ponad 85 milion\u00f3w z\u0142.<\/p>\n Zaka\u017cenia powoduj\u0105 wyd\u0142u\u017cenie czasu pobytu chorego w szpitalu. \u015aredni pobyt wynosi\u0142 nieco ponad 5 i p\u00f3\u0142 dnia. Zaka\u017cenie wyd\u0142u\u017ca\u0142o ten czas do ponad 16 dni. Jak wynika z wyja\u015bnie\u0144 dyrektor\u00f3w szpitali, wyd\u0142u\u017cony czas leczenia jest g\u0142\u00f3wnym czynnikiem wp\u0142ywaj\u0105cym na koszty leczenia pacjenta z zaka\u017ceniem.<\/p>\n Nie wszystkie szpitale realizowa\u0142y zalecenia i decyzje organ\u00f3w Pa\u0144stwowej Inspekcji Sanitarnej w wyznaczonym terminie. Trzeba jednak przyzna\u0107, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 podj\u0119\u0142a dzia\u0142ania w tym kierunku.<\/p>\n NIK zwraca te\u017c uwag\u0119 na niedostateczn\u0105 liczb\u0119 bada\u0144 mikrobiologicznych a to one pozwalaj\u0105 wcze\u015bnie wykrywa\u0107 zaka\u017cenia i ustala\u0107 skuteczne antybiotyki. \u015arednia liczba takich bada\u0144 w przeliczeniu na 1 \u0142\u00f3\u017cko szpitalne w danym roku by\u0142a ok. dwukrotnie ni\u017csza ni\u017c w krajach Unii.<\/p>\n W trakcie kontroli okaza\u0142o si\u0119, \u017ce 3 szpitale nie maj\u0105 izolatek co jest niezgodne z ustaw\u0105 o zwalczaniu zaka\u017ce\u0144.<\/p>\n W cieple, wilgoci i brudzie bakterie, wirusy, grzyby znajduj\u0105 znakomite warunki do przetrwania i namna\u017cania. Dlatego tak istotn\u0105 rol\u0119 w zapobieganiu zaka\u017ceniom odgrywa czysto\u015b\u0107 np. instalacji wentylacyjnych i klimatyzacji. Niestety w 5 szpitalach, jak ustali\u0142a NIK, nie dokonywano okresowych przegl\u0105d\u00f3w takich urz\u0105dze\u0144 zgodnie z zaleceniami producenta oraz nie dokumentowano czynno\u015bci serwisowych. W jednym z mazowieckich szpitali nie zapewniono skutecznej wentylacji w pomieszczeniach sanitarno – higienicznych i \u0142azienkach dla pacjent\u00f3w. Brakowa\u0142o te\u017c dokumentacji z okresowych przegl\u0105d\u00f3w, czyszczenia, dezynfekcji b\u0105d\u017a napraw urz\u0105dze\u0144 wentylacyjnych. Tak\u017ce w tym szpitalu powiatowy inspektor sanitarny nakaza\u0142 doprowadzenie jako\u015bci wody do stosownych wymaga\u0144. W po\u0142owie kontrolowanych szpitali w ciep\u0142ej wodzie przekroczona by\u0142a dopuszczalna norma obecno\u015bci pa\u0142eczek Legionella.<\/p>\n nik.gov.pl<\/p>\n\n\t\t