Nie powinno budzi\u0107 w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce \u015bmier\u0107 osoby poszkodowanej czynem niedozwolonym mo\u017ce stanowi\u0107 naruszenie dobra osobistego cz\u0142onk\u00f3w rodziny zmar\u0142ego w postaci szczeg\u00f3lnej wi\u0119zi rodzinnej.<\/p>\n
To dobro osobiste ujmowane jest nie tylko jako wi\u0119\u017a rodzinna, ale te\u017c jako wi\u0119\u017a emocjonalna \u0142\u0105cz\u0105ca osoby bliskie z kr\u0119gu rodziny, a tak\u017ce jako dobro osobiste wyra\u017caj\u0105ce si\u0119 prawem do \u017cycia w pe\u0142nej rodzinie, prawem do \u017cycia w zwi\u0105zku ma\u0142\u017ce\u0144skim, a tak\u017ce jako szczeg\u00f3lna wi\u0119\u017a rodzic\u00f3w z dzie\u0107mi (postanowienie SN z 21 kwietnia 2017 r., I CSK 472\/16, orzecznictwo S\u0105du Najwy\u017cszego dost\u0119pne na www.sn.pl poza podanymi publikatorami).<\/p>\n
O zado\u015b\u0107uczynienie mo\u017ce wyst\u0119powa\u0107 osoba najbli\u017csza zmar\u0142ego, je\u017celi ze zmar\u0142ym \u0142\u0105czy\u0142y j\u0105 wi\u0119zi rodzinne i emocjonalne (postanowienie 7 s\u0119dzi\u00f3w SN z 27 czerwca 2014 r., III CZP 2\/14, zob. tak\u017ce wyrok SN z 15 marca 2012 r., I CSK 314\/11, uchwa\u0142\u0119 SN z 13 lipca 2011 r., III CZP 32\/11, wyroki SN z 25 maja 2011 r., II CSK 537\/10, z 10 listopada 2010 r., II CSK 248\/10, uchwa\u0142\u0119 SN z 22 pa\u017adziernika 2010 r., III CZP 76\/10, wyrok SN z 14 stycznia 2010 r., IV CSK 307\/09, wyrok S\u0105du Apelacyjnego w Gda\u0144sku z 14 grudnia 2007 r., I ACa 1137\/07, LEX nr 466 366; por. r\u00f3wnie\u017c wyrok SN z 16 kwietnia 2014 r., V CSK 320\/13, uchwa\u0142\u0119 SN z 12 grudnia 2013 r., III CZP 74\/13, wyrok SN z 11 maja 2011 r., I CSK 621\/10, wyrok S\u0105du Apelacyjnego w Gda\u0144sku z 23 wrze\u015bnia 2005 r., I ACa 554\/05, LEX nr 193128). \u201eDla domagania si\u0119 zado\u015b\u0107uczynienia za \u015bmier\u0107 osoby bliskiej na skutek naruszenia dobra osobistego nie wystarczy wykazanie istnienia formalnych wi\u0119zi rodzinnych ze zmar\u0142ym, lecz potrzebne jest tak\u017ce istnienie wi\u0119zi emocjonalnych mi\u0119dzy zmar\u0142ym i dochodz\u0105cym zap\u0142aty zado\u015b\u0107uczynienia. Pow\u00f3d \u017c\u0105daj\u0105cy tego \u015bwiadczenia na tej podstawie jest bezpo\u015brednio poszkodowany i musi udowodni\u0107 istnienie tak rozumianego dobra osobistego. Jeden czyn niedozwolony mo\u017ce wyrz\u0105dza\u0107 r\u00f3\u017cne szkody u r\u00f3\u017cnych os\u00f3b; w tym przypadku krzywd\u0105 uczynion\u0105 zmar\u0142emu jest pozbawienie go \u017cycia, natomiast krzywd\u0105 wyrz\u0105dzon\u0105 jego bliskim jest naruszenie ich dobra osobistego w postaci zerwania wi\u0119zi emocjonalnej, szczeg\u00f3lnie silnej w relacjach rodzinnych” (wyrok SN z 20 sierpnia 2015 r., II CSK 595\/14). Wi\u0119\u017a rodzinna jest dobrem osobistym przez ten czas, gdy istnieje jako dobro wypracowane przez zwi\u0105zane ni\u0105 osoby. Nie mo\u017cna jej uto\u017csamia\u0107 z biologicznym pochodzeniem, a zatem nie powstaje ona automatycznie mi\u0119dzy pochodz\u0105cymi od siebie lud\u017ami, ani tak\u017ce z dokonaniem czynno\u015bci prawnej w postaci np. z\u0142o\u017cenia o\u015bwiadczenia prowadz\u0105cego do zawarcia ma\u0142\u017ce\u0144stwa czy adopcji. Wymaga ona okre\u015blonego stopnia zaanga\u017cowania emocjonalnego mi\u0119dzy lud\u017ami, kt\u00f3rych ma \u0142\u0105czy\u0107, i w miar\u0119 up\u0142ywu czasu powinna ulega\u0107 przemianom (wyrok SN z 7 lipca 2017 r., V CSK 609\/16).<\/p>\n
Id\u0105c dalej, S\u0105d Najwy\u017cszy w wyroku z 9 sierpnia 2016 r., II CSK 719\/15, uzna\u0142, \u017ce doprowadzenie czynem niedozwolonym do ci\u0119\u017ckiego uszczerbku na zdrowiu dziecka, kt\u00f3rego efektem jest niemo\u017cno\u015b\u0107 nawi\u0105zania z nim typowej wi\u0119zi rodzinnej, stanowi naruszenie d\u00f3br osobistych matki (rodzic\u00f3w). Z aksjologicznego punktu widzenia nie ma podstaw do czynienia rozr\u00f3\u017cnienia mi\u0119dzy zerwaniem wi\u0119zi rodzinnej wskutek \u015bmierci a niemo\u017cno\u015bci\u0105 jej nawi\u0105zania ze wzgl\u0119du na powa\u017cny uszczerbek na zdrowiu. W ka\u017cdym z tych przypadk\u00f3w dochodzi do naruszenia dobra osobistego, cho\u0107 z r\u00f3\u017cn\u0105 intensywno\u015bci\u0105. \u201eStwierdzenie naruszenia dobra osobistego powinno jednak dotyczy\u0107 powa\u017cnego i trwa\u0142ego inwalidztwa dziecka, wskutek kt\u00f3rego jest ono niezdolne do samodzielnej egzystencji, do wykonywania podstawowych czynno\u015bci \u017cyciowych i w konsekwencji do nawi\u0105zania typowej dla wi\u0119zi rodzinnej relacji z rodzicami”.<\/p>\n
W kolejnym rozstrzygni\u0119ciu wskazano, i\u017c w granicach prawa do niezak\u0142\u00f3conego \u017cycia rodzinnego mie\u015bci si\u0119 tak\u017ce prawo do nawi\u0105zania z osob\u0105 najbli\u017csz\u0105 relacji typowych dla wi\u0119zi rodzinnych oraz podtrzymywania tych relacji. Spowodowanie ci\u0119\u017ckiego rozstroju zdrowia osoby najbli\u017cszej, kt\u00f3rego skutkiem jest nieodwracalny stan wegetatywny, trzeba zakwalifikowa\u0107 jako naruszenie wskazanego dobra osobistego. Podzielono r\u00f3wnie\u017c stanowisko wyra\u017cone w powy\u017cszym wyroku z 9 sierpnia 2016 r., \u017ce brakuje podstaw do r\u00f3\u017cnicowania sytuacji, w kt\u00f3rej dochodzi do zerwania wi\u0119zi rodzinnej wskutek \u015bmierci, i sytuacji, w kt\u00f3rej wi\u0119zi tej nie mo\u017cna nawi\u0105za\u0107 z uwagi na powa\u017cny i nieodwracalny uszczerbek na zdrowiu doznany przez osob\u0119 blisk\u0105. W obu wypadkach dochodzi do naruszenia dobra osobistego, przy r\u00f3\u017cnej intensywno\u015bci tego naruszenia. Przy czym do naruszenia dobra osobistego dochodzi tylko wtedy, gdy wykazane zostanie istnienie rzeczywistych, silnych i trwa\u0142ych wi\u0119zi emocjonalnych, przejawianych na zewn\u0105trz w spos\u00f3b umo\u017cliwiaj\u0105cy obiektywn\u0105 weryfikacj\u0119 ich istnienia, co wy\u0142\u0105cza uznanie za dobro osobiste samego uczucia przywi\u0105zania do innej osoby, a wynikiem zdarzenia wywo\u0142uj\u0105cego szkod\u0119 jest powa\u017cne i trwa\u0142e inwalidztwo osoby bliskiej, wskutek kt\u00f3rego jest ona niezdolna do samodzielnej egzystencji, wykonywania podstawowych czynno\u015bci \u017cyciowych oraz nawi\u0105zania logicznego kontaktu z otoczeniem, a w konsekwencji nawi\u0105zania typowej dla wi\u0119zi rodzinnej relacji z bliskimi. Nie ma te\u017c podstaw do uznania, \u017ce obowi\u0105zek naprawienia szkody obejmuje tylko osoby bezpo\u015brednio poszkodowane, przeciw kt\u00f3rym skierowane by\u0142o dzia\u0142anie sprawcze, co wy\u0142\u0105cza\u0142oby osoby bliskie z kr\u0119gu os\u00f3b uprawnionych do dochodzenia roszcze\u0144 na podstawie art. 448 kodeksu cywilnego (wyrok SN z 10 lutego 2017 r., V CSK 291\/16).<\/p>\n
W\u0105tpliwo\u015bci w powy\u017cszym zakresie dostrzeg\u0142 S\u0105d Najwy\u017cszy, wydaj\u0105c postanowienie z 21 kwietnia 2017 r., I CSK 472\/16. Doszed\u0142 do wniosku, i\u017c w obowi\u0105zuj\u0105cych przepisach brak podstawy prawnej zas\u0105dzenia zado\u015b\u0107uczynienia pieni\u0119\u017cnego za krzywd\u0119 polegaj\u0105c\u0105 na cierpieniach psychicznych, kt\u00f3r\u0105 ponosi cz\u0142onek rodziny po uszkodzeniu cia\u0142a lub rozstroju zdrowia osoby najbli\u017cszej; powy\u017csze wymaga\u0142oby interwencji ustawodawcy. Ocen\u0119, jaki stan zdrowia poszkodowanego ju\u017c uzasadnia przyj\u0119cie, \u017ce dobro osobiste w postaci wi\u0119zi rodzinnych dozna\u0142o uszczerbku, a jaki na tak\u0105 ocen\u0105 jeszcze nie pozwala, cechowa\u0142aby uznaniowo\u015b\u0107, \u017ceby nie powiedzie\u0107: dowolno\u015b\u0107. Sk\u0142oni\u0142o to S\u0105d Najwy\u017cszy do przedstawienia do rozstrzygni\u0119cia sk\u0142adowi 7 s\u0119dzi\u00f3w SN nast\u0119puj\u0105cego zagadnienia prawnego: \u201eczy roszczenie o zado\u015b\u0107uczynienie na podstawie art. 448 w zwi\u0105zku z art. 24 \u00a7 1 k.c. przys\u0142uguje osobom bliskim poszkodowanego tak\u017ce wtedy, gdy na skutek czynu niedozwolonego poszkodowany dozna\u0142 powa\u017cnego uszczerbku na zdrowiu?”.<\/p>\n
Uchwa\u0142\u0105 7 s\u0119dzi\u00f3w S\u0105du Najwy\u017cszego z 27 marca 2018 r., III CZP 60\/17, przes\u0105dzono, \u017ce \u201eS\u0105d mo\u017ce przyzna\u0107 zado\u015b\u0107uczynienie za krzywd\u0119 osobom najbli\u017cszym poszkodowanego, kt\u00f3ry na skutek czynu niedozwolonego dozna\u0142 ci\u0119\u017ckiego i trwa\u0142ego uszczerbku na zdrowiu”. W uzasadnieniu tej uchwa\u0142y S\u0105d Najwy\u017cszy stwierdzi\u0142 m.in., i\u017c \u201eSkoro w utrwalonym i jednolitym orzecznictwie S\u0105du Najwy\u017cszego uznaje si\u0119, \u017ce zado\u015b\u0107uczynienie na podstawie art. 448 k.c. przys\u0142uguje w razie \u015bmierci bliskiego, to niezasadne jest odmawianie go, gdy to samo dobro ucierpia\u0142o ci\u0119\u017cko, chocia\u017c w inny spos\u00f3b. W razie pozostawania osoby najbli\u017cszej w nieodwracalnym stanie \u015bpi\u0105czki lub trwa\u0142ego stanu wegetatywnego dochodzi do podobnych skutk\u00f3w jak w przypadku \u015bmierci, a sytuacja taka jest por\u00f3wnywalna z zerwaniem wi\u0119zi z osob\u0105 blisk\u0105, kt\u00f3ra straci\u0142a \u017cycie. W okoliczno\u015bciach trwa\u0142ego i nieodwracalnego uszkodzenia m\u00f3zgu cierpienie osoby bliskiej mo\u017ce by\u0107 nie mniej dojmuj\u0105ce ni\u017c do\u015bwiadczenie \u015bmierci chorego. Twierdzenie, \u017ce naruszenie dobra osobistego mo\u017ce polega\u0107 tylko na jego definitywnym unicestwieniu z powodu \u015bmierci jednej z os\u00f3b po\u0142\u0105czonych wi\u0119zami blisko\u015bci, a nie zrywa si\u0119 dop\u00f3ty, dop\u00f3ki osoba ta \u017cyje, nie uwzgl\u0119dnia bogactwa i z\u0142o\u017cono\u015bci czynnik\u00f3w tworz\u0105cych t\u0119 wi\u0119\u017a, do kt\u00f3rej podtrzymania nie wystarczy jedynie zachowanie egzystencji fizycznej”.<\/p>\n
S\u0105d Najwy\u017cszy uzna\u0142, \u017ce dotyczy to uszczerbk\u00f3w zdrowia najci\u0119\u017cszych i nieodwracalnych, tj. w kt\u00f3rych naruszenie wi\u0119zi rodzinnej wi\u0105\u017ce si\u0119 z dotkliw\u0105, nieko\u0144cz\u0105c\u0105 si\u0119 krzywd\u0105 i jest por\u00f3wnywalne z krzywd\u0105 zwi\u0105zan\u0105 z definitywn\u0105 utrat\u0105 osoby najbli\u017cszej. Poda\u0142 te\u017c kryteria oceny tego rodzaju roszczenia. Odnosz\u0105c si\u0119 do obawy o \u201euznaniowo\u015b\u0107” lub \u201edowolno\u015b\u0107” orzekania, podni\u00f3s\u0142, \u017ce to, co stanowi jednocze\u015bnie obowi\u0105zek i uprawnienie s\u0105du i jest nieod\u0142\u0105cznym elementem procesu wyrokowania, nie mo\u017ce s\u0142u\u017cy\u0107 jako argument przeciwko uznaniu istnienia okre\u015blonych roszcze\u0144. W tej kategorii spraw szczeg\u00f3lna rola przypada tzw. prawu s\u0119dziowskiemu, a w judykaturze dawno ju\u017c wyja\u015bniono, na czym polega r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy uznaniowo\u015bci\u0105 a dowolno\u015bci\u0105 (zob. tak\u017ce m.in. uchwa\u0142y 7 s\u0119dzi\u00f3w SN z 27 marca 2018 r., III CZP 36\/17, LEX nr 2463495, III CZP 69\/17, LEX nr 2463497, postanowienie SN z 4 kwietnia 2018 r., V CSK 544\/17).<\/p>\n
rp.pl<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Nie powinno budzi\u0107 w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce \u015bmier\u0107 osoby poszkodowanej czynem niedozwolonym mo\u017ce stanowi\u0107 naruszenie dobra osobistego cz\u0142onk\u00f3w rodziny zmar\u0142ego w postaci szczeg\u00f3lnej wi\u0119zi rodzinnej. To dobro osobiste ujmowane jest nie tylko jako wi\u0119\u017a rodzinna, ale te\u017c jako wi\u0119\u017a emocjonalna \u0142\u0105cz\u0105ca osoby bliskie z kr\u0119gu rodziny, a tak\u017ce jako dobro osobiste wyra\u017caj\u0105ce si\u0119 prawem do \u017cycia w […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[43],"tags":[114,13],"class_list":["post-2966","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-prawo","tag-sn","tag-zadoscuczynienie"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2966","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2966"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2966\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2967,"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2966\/revisions\/2967"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2966"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2966"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2966"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}