Wy\u0142\u0105czna wina spowodowania szkody przewidziana w art. 435 \u00a7 1 k.c. wyst\u0119puje tylko wtedy, gdy zawinione dzia\u0142anie poszkodowanego lub osoby trzeciej by\u0142o jedyn\u0105 przyczyn\u0105 wypadku. Tylko taki wy\u0142\u0105czny zwi\u0105zek mi\u0119dzy tym zawinionym post\u0119powaniem a szkod\u0105 zwalnia od odpowiedzialno\u015bci posiadacza mechanicznego \u015brodka komunikacji poruszanego za pomoc\u0105 si\u0142 przyrody (art. 436 \u00a7 1 k.c.). Sytuacja taka nie wyst\u0119puje, je\u017celi przyczyn\u0105 wypadku by\u0142a nie tylko wina poszkodowanego lub osoby trzeciej, ale gdy sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na ni\u0105 tak\u017ce inne elementy podmiotowe i przedmiotowe<\/p>\n
Wyrokiem z dnia 7 kwietnia 1998 r. S\u0105d Wojew\u00f3dzki w \u0141odzi zas\u0105dzi\u0142 od pozwanego Powszechnego Zak\u0142adu Ubezpiecze\u0144, Inspektorat w \u0141., na rzecz powoda Macieja G., poszkodowanego w wypadku komunikacyjnym, kwot\u0119 44.100 z\u0142 tytu\u0142em zado\u015b\u0107uczynienia za doznan\u0105 krzywd\u0119. Zdaniem S\u0105du, wysoko\u015b\u0107 tego zado\u015b\u0107uczynienia wynosi w rozpoznawanym wypadku kwot\u0119 85.000 z\u0142, jednak\u017ce ju\u017c w dniu 25 lipca 1995 r. pozwany zap\u0142aci\u0142 powodowi, podlegaj\u0105c\u0105 odliczeniu, kwot\u0119 25.000 z\u0142 – odpowiadaj\u0105c\u0105, po zwaloryzowaniu, w dniu wyrokowania, kwocie 36.000 z\u0142 – a ponadto pow\u00f3d w 10% przyczyni\u0142 si\u0119 do powstania szkody.<\/p>\n
Z ustale\u0144 S\u0105du wynika, \u017ce w dniu 7 pa\u017adziernika 1994 r. pow\u00f3d, wysiadaj\u0105c z tramwaju, b\u0119d\u0105c w stanie nietrze\u017awym (1\u2030 alkoholu we krwi), zosta\u0142 potr\u0105cony przez samoch\u00f3d prowadzony przez Alfreda M., ubezpieczonego od odpowiedzialno\u015bci cywilnej. Pow\u00f3d wtargn\u0105\u0142 na jezdni\u0119 nagle, pod wp\u0142ywem naporu wysiadaj\u0105cych pasa\u017cer\u00f3w i t\u0142oku panuj\u0105cego na przystanku. Kieruj\u0105cy samochodem by\u0142 trze\u017awy, lecz widz\u0105c zatrzymuj\u0105cy si\u0119 tramwaj i grup\u0119 pasa\u017cer\u00f3w, nie zachowa\u0142 ostro\u017cno\u015bci, cho\u0107 wypadku m\u00f3g\u0142 unikn\u0105\u0107. W wyniku wypadku pow\u00f3d dozna\u0142 trwa\u0142ego uszczerbku na zdrowiu (obliczonej przez bieg\u0142ych na 155%), b\u0119d\u0105cego nast\u0119pstwem ubytku ko\u015bci czaszki, niedow\u0142adu ko\u0144czyn prawych, zaburze\u0144 mowy i pourazowego zespo\u0142u psychoorganicznego.<\/p>\n
Wyrok S\u0105du Wojew\u00f3dzkiego zosta\u0142 zaskar\u017cony apelacj\u0105 przez stron\u0119 pozwan\u0105. Orzeczeniem z dnia 3 wrze\u015bnia 1998 r. S\u0105d Apelacyjny w \u0141odzi cz\u0119\u015bciowo uwzgl\u0119dni\u0142 t\u0119 apelacj\u0119, zmieniaj\u0105c zaskar\u017cony wyrok w ten spos\u00f3b, \u017ce kwot\u0119 44.100 z\u0142 obni\u017cy\u0142 do kwoty 27.750 z\u0142. Zdaniem S\u0105du drugiej instancji, odpowiedzialno\u015b\u0107 kierowcy na zasadzie ryzyka nie mo\u017ce by\u0107 kwestionowana, gdy\u017c brak podstaw do przyj\u0119cia, co sugerowa\u0142 apeluj\u0105cy, \u017ce wy\u0142\u0105cznym sprawc\u0105 szkody by\u0142 sam pow\u00f3d. Zarazem jednak, w ocenie S\u0105du Apelacyjnego, stopie\u0144 nie budz\u0105cego w\u0105tpliwo\u015bci przyczynienia powoda jest wy\u017cszy i wynosi nie 10, lecz 25%.<\/p>\n
Orzeczenie S\u0105du drugiej instancji zosta\u0142o zaskar\u017cone kasacjami obydwu stron.<\/p>\n
Strona pozwana opar\u0142a kasacj\u0119 na podstawie pierwszej z art. 3931 k.p.c., zarzucaj\u0105c naruszenie art. 436 w zwi\u0105zku z art. 435 k.c. przez „b\u0142\u0119dn\u0105 interpretacj\u0119 (…) prowadz\u0105c\u0105 do uznania, \u017ce nie zaistnia\u0142y okoliczno\u015bci zwalniaj\u0105ce od odpowiedzialno\u015bci kieruj\u0105cego pojazdem”, oraz art. 362 k.c. przez „b\u0142\u0119dn\u0105 interpretacj\u0119 (…) przez zastosowanie niew\u0142a\u015bciwego kryterium do oceny stopnia przyczynienia si\u0119 poszkodowanego”, a tak\u017ce przez naruszenie nie okre\u015blonych w kasacji przepis\u00f3w Kodeksu drogowego. W konsekwencji Powszechny Zak\u0142ad Ubezpiecze\u0144 wni\u00f3s\u0142 o zmian\u0119 zaskar\u017conego wyroku przez oddalenie pow\u00f3dztwa, ewentualnie „o stosowne zmniejszenie” zas\u0105dzonej kwoty.<\/p>\n
Z kolei pow\u00f3d – powo\u0142uj\u0105c si\u0119 r\u00f3wnie\u017c na podstaw\u0119 pierwsz\u0105 – zarzuci\u0142 naruszenie art. 362 k.c. przez „zastosowanie ww. przepisu i zmniejszenie nale\u017cnego odszkodowania, mimo tego, \u017ce powodowi nie mo\u017cna postawi\u0107 zarzutu winy”, a tak\u017ce art. 445 k.c. przez „uznanie, \u017ce kwota 85.000 z\u0142 jest kwot\u0105 odpowiedni\u0105 do doznanych przez powoda obra\u017ce\u0144”.<\/p>\n
S\u0105d Najwy\u017cszy zwa\u017cy\u0142, co nast\u0119puje:
\nNa samym wst\u0119pie nale\u017cy stwierdzi\u0107, \u017ce S\u0105d Apelacyjny – zmieniaj\u0105c zaskar\u017cony apelacj\u0105 pozwanego wyrok S\u0105du Wojew\u00f3dzkiego w \u0141odzi przez obni\u017cenie zas\u0105dzonej w tym wyroku na rzecz powoda kwoty 44.100 z\u0142 do kwoty 27.750 z\u0142 – nie orzek\u0142 o kwocie, o kt\u00f3r\u0105 pomniejszy\u0142 nale\u017cn\u0105 powodowi sum\u0119, mimo \u017ce w sentencji zaznaczy\u0142, i\u017c zmienia zaskar\u017cony wyrok tak\u017ce w cz\u0119\u015bci oddalaj\u0105cej pow\u00f3dztwo. W tej sytuacji kasacja powoda wymierzona w wyrok S\u0105du drugiej instancji „w cz\u0119\u015bci oddalaj\u0105cej pow\u00f3dztwo ponad kwot\u0119 orzeczon\u0105 wyrokiem S\u0105du I instancji” trafia w pr\u00f3\u017cni\u0119, bo takie orzeczenie nie zosta\u0142o wydane.<\/p>\n
Tak wi\u0119c, skoro S\u0105d Apelacyjny nie orzek\u0142 o ca\u0142o\u015bci \u017c\u0105dania pozwu, a \u017cadna ze stron w przewidzianym terminie nie z\u0142o\u017cy\u0142a wniosku o uzupe\u0142nienie wyroku, to kasacja powoda, skierowana przeciwko orzeczeniu nie istniej\u0105cemu, podlega – jako niedopuszczalna – odrzuceniu (art. 351 w zwi\u0105zku z art. 3938 k.p.c.; por. te\u017c postanowienie S\u0105du Najwy\u017cszego z dnia 25 lutego 1997 r., II CKN 15\/97, OSNC 1997, nr 6-7, poz. 89 oraz postanowienie S\u0105du Najwy\u017cszego z dnia 7 pa\u017adziernika 1998 r., II UKN 247\/98, OSNAPUS 1999, nr 20, poz. 665).<\/p>\n
Je\u017celi chodzi natomiast o kasacj\u0119 strony pozwanej, to – cho\u0107 oparto j\u0105 na podstawie naruszenia prawa materialnego (art. 3931 pkt 1 k.p.c.), polegaj\u0105cego na „b\u0142\u0119dnej interpretacji” art. 436 w zwi\u0105zku z art. 435 k.c. oraz art. 361 k.c. – w istocie zmierza ona do podwa\u017cenia ustale\u0144 faktycznych dokonanych przez S\u0105d drugiej instancji i wykazania, co jest zreszt\u0105 zabiegiem w post\u0119powaniu kasacyjnym z g\u00f3ry skazanym na niepowodzenie, \u017ce to pow\u00f3d by\u0142 wy\u0142\u0105cznym sprawc\u0105 szkody, kt\u00f3rej dozna\u0142, jak te\u017c, gdyby teza ta okaza\u0142a si\u0119 nietrafna, \u017ce przyczynienie powoda do powstania szkody powinno „zamyka\u0107 si\u0119 w przedziale od 26% do 99%”.<\/p>\n
Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce w sytuacji, gdy kasacja nie zawiera zarzut\u00f3w z dziedziny prawa procesowego, to ustalenia s\u0105du drugiej instancji le\u017c\u0105ce u podstaw skar\u017conego orzeczenia s\u0105 bezwzgl\u0119dnie wi\u0105\u017c\u0105ce (art. 39315 k.p.c.; por. te\u017c np. wyrok S\u0105du Najwy\u017cszego z dnia 21 marca 1997 r., I PKN 58\/97, OSNAPUS 1997, nr 22, poz. 436). Skar\u017c\u0105cy, jak si\u0119 zdaje, bra\u0142 pod rozwag\u0119 takie w\u0142a\u015bnie konsekwencje procesowe niepodniesienia podstawy z art. 3931 pkt 2 k.p.c., gdy\u017c we wniosku kasacyjnym zawar\u0142 wy\u0142\u0105cznie \u017c\u0105danie zmiany zaskar\u017conego wyroku, a nie jego uchylenia.<\/p>\n
Tymczasem z ustale\u0144 S\u0105du Apelacyjnego – odwo\u0142uj\u0105cych si\u0119 do zezna\u0144 wszystkich \u015bwiadk\u00f3w przes\u0142uchanych w sprawie, jak i do opinii bieg\u0142ych – jednoznacznie wynika, \u017ce „niemo\u017cliwym jest uznanie za wy\u0142\u0105cznego sprawc\u0119 szkody samego powoda”. M\u00f3wi\u0105c inaczej, pogl\u0105d strony pozwanej wskazuj\u0105cy na wy\u0142\u0105czn\u0105 win\u0119 (w rozumieniu wy\u0142\u0105czno\u015bci przyczyny) nie m\u00f3g\u0142 by\u0107 w \u015bwietle dokonanych ustale\u0144 uznany za uzasadniony. Brak zasadno\u015bci tego pogl\u0105du wynika tak\u017ce ze stwierdzenia, \u017ce wy\u0142\u0105czna wina spowodowania szkody przewidziana w art. 435 \u00a7 1 k.c. wyst\u0119puje tylko wtedy, gdy zawinione dzia\u0142anie poszkodowanego lub osoby trzeciej by\u0142o jedyn\u0105 przyczyn\u0105 wypadku.<\/p>\n
Tylko taki wy\u0142\u0105czny zwi\u0105zek mi\u0119dzy tym zawinionym post\u0119powaniem a szkod\u0105 zwalnia od odpowiedzialno\u015bci posiadacza mechanicznego \u015brodka komunikacji poruszanego za pomoc\u0105 si\u0142 przyrody (art. 436 \u00a7 1 k.c.). Sytuacja taka nie wyst\u0119puje, je\u017celi przyczyn\u0105 wypadku by\u0142a nie tylko wina poszkodowanego lub osoby trzeciej, ale gdy sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na ni\u0105 tak\u017ce inne elementy podmiotowe i przedmiotowe (np. usytuowanie wysepki na drodze) oraz wynikaj\u0105ce z nich utrudnienia w je\u017adzie, kt\u00f3re mo\u017cliwo\u015b\u0107 powstania wypadku z ich powodu obejmuj\u0105 ryzykiem posiadacza pojazdu mechanicznego.<\/p>\n
Konstrukcja przepis\u00f3w art. 435 i 436 \u00a7 1 k.c. polega bowiem na przeciwstawieniu \u017ar\u00f3de\u0142 powstania szkody w p\u0142aszczy\u017anie przyczynowo\u015bci, a nie winy. Dlatego, je\u017celi posiadacz pojazdu (w tym wypadku – ubezpieczyciel) broni si\u0119 wykazywaniem, \u017ce szkoda nast\u0105pi\u0142a wy\u0142\u0105cznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, nadal przyjmuje si\u0119 jego odpowiedzialno\u015b\u0107, gdy udowodnione zostanie, \u017ce obok tej przyczyny dzia\u0142a\u0142a jeszcze inna, kt\u00f3ra zasz\u0142a po jego stronie (por. wyroki S\u0105du Najwy\u017cszego z dnia 27 lipca 1973 r., II CR 233\/73, OSPiKA 1974, nr 9, poz. 190 oraz z dnia 15 marca 1974 r., I CR 46\/74, OSPiKA 1976, nr 9, poz. 172).<\/p>\n
Bezzasadny jest tak\u017ce, postawiony warunkowo, na wypadek nieprzyj\u0119cia wy\u0142\u0105cznej winy powoda, zarzut dotycz\u0105cy jego przyczynienia. Wprawdzie, jak wyja\u015bni\u0142 S\u0105d Najwy\u017cszy (wyrok z dnia 6 czerwca 1997 r., II CKN 213\/97, OSNC 1998, nr 1, poz. 5), ocena przyczynienia poszkodowanego do powstania lub zwi\u0119kszenia szkody nale\u017cy do kwestii prawnych i w zwi\u0105zku z tym mo\u017ce podlega\u0107 kontroli kasacyjnej w ramach podstawy pierwszej z art. 3931 k.p.c., to jednak w ramach kontroli kasacyjnej mo\u017cna podwa\u017cy\u0107 t\u0119 ocen\u0119 tylko w\u00f3wczas, gdy doprowadzi\u0142a ona do modyfikacji obowi\u0105zku odszkodowawczego w spos\u00f3b, kt\u00f3ry nie odpowiada okre\u015blonemu w art. 362 k.c. wymaganiu jego „odpowiedniego” zmniejszenia stosownie do okoliczno\u015bci, a zw\u0142aszcza do winy obu stron.<\/p>\n
W \u015bwietle ustale\u0144, nie kwestionowanych w kasacji, nie spos\u00f3b broni\u0107 tezy, \u017ce przyj\u0119ty w zaskar\u017conym wyroku 25% stopie\u0144 przyczynienia powoda wykracza poza przewidziane w art. 362 k.c. granice „odpowiednio\u015bci”.<\/p>\n
W tej sytuacji S\u0105d Najwy\u017cszy kasacj\u0119 strony pozwanej na podstawie art. 39312 k.p.c. oddali\u0142, o kosztach rozstrzygaj\u0105c na mocy art. 100 w zwi\u0105zku z art. 391 i 39319<\/sup> k.p.c.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Wyrok SN z dnia 2000.07.19 II CKN 1123\/98 niepublikowany.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[45,43],"tags":[22,12,13],"class_list":["post-307","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykul-glowny","category-prawo","tag-oc","tag-odszkodowanie","tag-zadoscuczynienie"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/307","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=307"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/307\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":310,"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/307\/revisions\/310"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=307"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=307"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=307"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}