Wyrok S\u0105du Apelacyjnego w Gda\u0144sku
\nz dnia 14 grudnia 2007 r.
\nSygn. akt I ACa 1137\/07<\/p>\n
Sk\u0142ad orzekaj\u0105cy: SSA Monika Koba
\n del. SSO Wojciech Borodziuk
\n SSA W\u0142odzimierz Gawrylczyk (spr.)<\/p>\n
Teza<\/p>\n
Spowodowanie \u015bmierci osoby bliskiej – m\u0119\u017ca i ojca przez osob\u0119 trzeci\u0105 stanowi naruszenie dobra osobistego najbli\u017cszych cz\u0142onk\u00f3w rodziny zmar\u0142ego \u2013 \u017cony i dzieci, w postaci prawa do \u017cycia w zwi\u0105zku ma\u0142\u017ce\u0144skim, posiadania ojca, \u017cycia w pe\u0142nej rodzinie, w kt\u00f3rej m\u0105\u017c matki jest ojcem jej dzieci.<\/p>\n
Z uzasadnienia<\/p>\n
S\u0105d Okr\u0119gowy w B. wyrokiem z 29 czerwca 2007 r. zas\u0105dzi\u0142 od pozwanego Towarzystwa Ubezpiecze\u0144 Allianz Polska Sp\u00f3\u0142ki Akcyjnej w Warszawie na rzecz pow\u00f3dki I.K. kwot\u0119 43.200 z\u0142 i rent\u0119 po 300 z\u0142 miesi\u0119cznie p\u0142atn\u0105 od lipca 2007 r. oraz na rzecz ma\u0142oletnich pow\u00f3dek M.K. i A.K. po 67.600 z\u0142 i rent\u0119 po 400 z\u0142 miesi\u0119cznie p\u0142atn\u0105 od lipca 2007 r., oddali\u0142 pow\u00f3dztwo w pozosta\u0142ym zakresie, zni\u00f3s\u0142 wzajemnie mi\u0119dzy stronami koszty procesu oraz zas\u0105dzi\u0142 na rzecz Skarbu Pa\u0144stwa (S\u0105du) koszty s\u0105dowe.
\n Zasadnicze motywy wyroku s\u0105 nast\u0119puj\u0105ce:
\n Wszystkie pow\u00f3dki domaga\u0142y si\u0119 zas\u0105dzenia po 100.000 z\u0142 tytu\u0142em zado\u015b\u0107uczynienia za naruszenie d\u00f3br osobistych, a ponadto pow\u00f3dki M. i A.K. domaga\u0142y si\u0119 zas\u0105dzenia renty po 600 z\u0142 miesi\u0119cznie, za\u015b I.K. po 500 z\u0142 miesi\u0119cznie pocz\u0105wszy od listopada 2003 r. Twierdzi\u0142y, \u017ce wskutek \u015bmierci m\u0119\u017ca I.K. i ojca pozosta\u0142ych pow\u00f3dek – M.K. \u2013 naruszone zosta\u0142y ich dobra osobiste w postaci wi\u0119zi emocjonalnej mi\u0119dzy ma\u0142\u017conkami oraz mi\u0119dzy ojcem i dzie\u0107mi, pogorszeniu uleg\u0142a ich sytuacja \u017cyciowa wobec utraty \u015bwiadcze\u0144 typu alimentacyjnego ci\u0105\u017c\u0105cych na zmar\u0142ym m\u0119\u017cu i ojcu oraz \u017ce za wypadek odpowiada sprawca ubezpieczony u pozwanego od odpowiedzialno\u015bci cywilnej.
\n Pozwany domaga\u0142 si\u0119 oddalenia pow\u00f3dztwa. Przyzna\u0142 \u017ce sprawca wypadku drogowego, wskutek kt\u00f3rego zmar\u0142 M.K. by\u0142 ubezpieczony u niego od odpowiedzialno\u015bci cywilnej, zarzuci\u0142 jednocze\u015bnie, \u017ce pow\u00f3dki nie popar\u0142y \u017cadnym dowodem istnienie szczeg\u00f3lnej wi\u0119zi emocjonalnej ze zmar\u0142ym oraz \u017ce uzyskiwa\u0142 on dochody po 1.500- 2.000 z\u0142 miesi\u0119cznie.
\n S\u0105d Okr\u0119gowy ustali\u0142 \u017ce M.K. zgin\u0105\u0142 w wypadku samochodowym w dniu 29 wrze\u015bnia 2001 r., zawinionym przez sprawc\u0119 ubezpieczonego u pozwanego od odpowiedzialno\u015bci cywilnej za tego rodzaju szkody. M.K. ponosi\u0142 ca\u0142kowite koszty utrzymania rodziny. Z tytu\u0142u pracy u te\u015bci\u00f3w (prace w gospodarstwie rolnym i sadzie ) uzyskiwa\u0142 \u015bredni doch\u00f3d oko\u0142o 1.800 z\u0142 miesi\u0119cznie. Mi\u0119dzy nimi a pow\u00f3dkami istnia\u0142y prawid\u0142owe wi\u0119zi rodzinne. Pozwany w post\u0119powaniu likwidacyjnym przyzna\u0142 pow\u00f3dkom odszkodowanie \u0142\u0105cznej wysoko\u015bci 76.162,80 z\u0142, na kt\u00f3re sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 jednorazowe odszkodowanie po 20.000 z\u0142 z tytu\u0142u pogorszenia sytuacji \u017cyciowej ma\u0142oletnich pow\u00f3dek, 25.000 z\u0142 z tego\u017c tytu\u0142u na rzecz pow\u00f3dki I.K. oraz zwrot koszt\u00f3w pogrzebu. Zmar\u0142y by\u0142 obci\u0105\u017cony obowi\u0105zkiem alimentacyjnym w wysoko\u015bci 100 z\u0142 miesi\u0119cznie wobec trzeciego dziecka.
\n KRUS przyzna\u0142 pow\u00f3dkom rent\u0119 rodzinn\u0105 w \u0142\u0105cznej wysoko\u015bci 583,29 z\u0142.
\n S\u0105d uzna\u0142 roszczenia pow\u00f3dek za usprawiedliwione w wysoko\u015bci wskazanej w wyroku. Jako podstaw\u0119 prawn\u0105 orzeczenia poda\u0142 art. 23 i 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. oraz art. 446 \u00a7 3 k.c. i art. 446 \u00a7 2 k.c., gdy\u017c w skutek \u015bmierci M.K. dobra osobiste pow\u00f3dek wi\u0119\u017a emocjonalna z nim zosta\u0142y naruszone, pow\u00f3dki utraci\u0142y te\u017c \u015bwiadczenia maj\u0105tkowe, jakie obci\u0105\u017ca\u0142y zmar\u0142ego w stosunku do nich.
\n W ocenie S\u0105du Okr\u0119gowego \u015bwiadczenia ju\u017c wyp\u0142acone przez pozwanego \u0142\u0105cznie ze \u015bwiadczeniami zas\u0105dzonymi tym wyrokiem stanowi\u0105 odpowiedni\u0105 rekompensat\u0119 doznanych uszczerbk\u00f3w maj\u0105tkowych i niemaj\u0105tkowych. Szkoda maj\u0105tkowa jest r\u00f3wna przynajmniej wysoko\u015bci wynagrodzenia otrzymywanego przez zmar\u0142ego. Pow\u00f3dki nie przed\u0142u\u017cy\u0142y \u017cadnych dokument\u00f3w wskazuj\u0105cych wysoko\u015b\u0107 jego dochod\u00f3w, wi\u0119c \u015bcis\u0142e ich ustalenie nie jest mo\u017cliwe. S\u0105d uzna\u0142 przy zastosowaniu art. 322 k.p.c., \u017ce doch\u00f3d zmar\u0142ego wynosi\u0142 oko\u0142o 1.500-1.800 z\u0142 miesi\u0119cznie. Poniewa\u017c pow\u00f3dki otrzyma\u0142y rent\u0119 rodzinn\u0105, usprawiedliwione jest zas\u0105dzenie renty uzupe\u0142niaj\u0105cej na rzecz I.K. po 300 z\u0142 miesi\u0119cznie i na rzecz ma\u0142oletnich pow\u00f3dek po 400 z\u0142 miesi\u0119cznie.
\n Z oblicze\u0144 na podstawie argument\u00f3w uzasadnienia wyroku wynika, i\u017c tytu\u0142em zado\u015b\u0107uczynienia za krzywd\u0119 S\u0105d zas\u0105dzi\u0142 na rzecz pow\u00f3dki I.K. 30.000 z\u0142, a na rzecz ma\u0142oletnich pow\u00f3dek po 50.000 z\u0142.
\n Obie strony z\u0142o\u017cy\u0142y apelacje.
\n Pow\u00f3dki zaskar\u017cy\u0142y wyrok w cz\u0119\u015bci oddalaj\u0105cej pow\u00f3dztwo o zado\u015b\u0107uczynienie za krzywd\u0119. Domaga\u0142y si\u0119 zmiany wyroku i zas\u0105dzenie z tego tytu\u0142u dalszych kwot \u2013 \u0142\u0105cznie z kwotami zas\u0105dzonymi po 100.000 z\u0142.
\n Ich zdaniem zas\u0105dzone \u015bwiadczenia s\u0105 zbyt niskie w sytuacji, gdy sprawca wypadku powoduj\u0105c \u015bmier\u0107 M.K. naruszy\u0142 ich dobra osobiste wysokiej rangi i w najwy\u017cszym stopniu.
\n Pozwany zaskar\u017cy\u0142 wyrok w cz\u0119\u015bci uwzgl\u0119dniaj\u0105cej pow\u00f3dztwo o zado\u015b\u0107uczynienie za krzywd\u0119 oraz orzekaj\u0105cej o kosztach procesu i kosztach s\u0105dowych. Domaga\u0142 si\u0119 zmiany wyroku w tej cz\u0119\u015bci i oddalenia pow\u00f3dztwa oraz zas\u0105dzenia koszt\u00f3w procesu za obie instancje, ewentualnie uchylenia wyroku i przekazania sprawy S\u0105dowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
\n Skar\u017c\u0105cy zarzuci\u0142:<\/p>\n
1.
\n naruszenie art. 23 i 24 \u00a7 1 k.c. przez b\u0142\u0119dn\u0105 wyk\u0142adni\u0119 wskutek uznania, \u017ce szczeg\u00f3lna wi\u0119\u017a emocjonalna mi\u0119dzy ma\u0142\u017conkami oraz miedzy ma\u0142\u017conkami oraz mi\u0119dzy ojcem i dzie\u0107mi nale\u017cy do kategorii d\u00f3br osobistych,
\n 2.
\n naruszenie tych przepis\u00f3w i art. 448 k.c. wskutek uznania, \u017ce pow\u00f3dkom s\u0142u\u017cy roszczenie o zado\u015b\u0107uczynienie za krzywd\u0119 wobec naruszenia powy\u017cszych d\u00f3br osobistych,
\n 3.
\n naruszenie art. 446 \u00a7 3 k.c. przez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy przepis ten stanowi wy\u0142\u0105czn\u0105 podstaw\u0119 odpowiedzialno\u015bci w razie znacznego pogorszenia sytuacji \u017cyciowej pow\u00f3dek.<\/p>\n
Pozwany domaga\u0142 si\u0119 te\u017c oddalenia apelacji pow\u00f3dek i zas\u0105dzenia od nich koszt\u00f3w zast\u0119pstwa procesowego.
\n S\u0105d Apelacyjny zwa\u017cy\u0142, co nast\u0119puje:
\n Obie apelacje s\u0105 bezpodstawne. S\u0105d Okr\u0119gowy prawid\u0142owo ustali\u0142 w istocie niesporny stan faktyczny sprawy zas\u0105dzi\u0142 \u015bwiadczenia odpowiadaj\u0105ce wskazanej w uzasadnieniu podstawie faktycznej i prawnej.
\n Istotn\u0105 kwesti\u0105 w tej sprawie jest sp\u00f3r o zasad\u0119, czy spowodowanie \u015bmierci osoby bliskiej przez osob\u0119 trzeci\u0105 stanowi naruszenie dobra osobistego najbli\u017cszych cz\u0142onk\u00f3w rodziny zmar\u0142ego i jakie dobro jest w takim przypadku naruszone. Z jednej strony przez wiele lat pod rz\u0105dem kodeksu cywilnego w literaturze i orzecznictwie dominowa\u0142 pogl\u0105d, \u017ce najbli\u017cszym cz\u0142onkom rodziny przys\u0142uguj\u0105 w takim przypadku jedynie roszczenia okre\u015blone w art. 446 \u00a7 1-3 k.c., z drugiej jednak strony ustawodawca okre\u015bli\u0142 w art. 23 k.c. otwarty katalog chronionych prawem d\u00f3br osobistych cz\u0142owieka. Ta druga okoliczno\u015b\u0107 jest przes\u0105dzaj\u0105ca w tej sprawie. S\u0105d Apelacyjny w tym sk\u0142adzie nie ma w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce spowodowanie \u015bmierci m\u0119\u017ca i ojca \u2013 jak w przypadku pow\u00f3dek w tej sprawie \u2013 naruszy\u0142o ich dobra osobiste w postaci prawa do \u017cycia w zwi\u0105zku ma\u0142\u017ce\u0144skim, posiadania ojca, \u017cycia w pe\u0142nej rodzinie, w kt\u00f3rej m\u0105\u017c matki jest ojcem jej dzieci. Wi\u0119\u017a ma\u0142\u017ce\u0144ska oraz wi\u0119\u017a mi\u0119dzy rodzicami a dzie\u0107mi jest jedn\u0105 z silniejszych wi\u0119zi mi\u0119dzyludzkich. Brutalne rozerwanie tej wi\u0119zi przez spowodowanie \u015bmierci m\u0119\u017ca czy ojca stanowi naruszenie tych d\u00f3br osobistych ma\u0142\u017conki i dzieci.
\n W judykaturze uznaje si\u0119, \u017ce naruszenie d\u00f3br osobistych polega m.in. na n\u0119kaniu danej osoby telefonami czy SMS-ami, osadzeniu skazanego w przeludnionej celi, naruszeniu kultu osoby zmar\u0142ej, opublikowanie wizerunku bez zgody danej osoby czy podanie przez sp\u00f3\u0142dzielni\u0119 mieszkaniow\u0105 do wiadomo\u015bci s\u0105siad\u00f3w d\u0142u\u017cnika informacji o wysoko\u015bci jego zad\u0142u\u017cenia czynszowego. W doktrynie nie kwestionuje si\u0119 takich orzecze\u0144 co do zasady. Nieodparcie nasuwa si\u0119 pytanie, czy podane w tych przyk\u0142adach naruszenia d\u00f3br osobistych stanowi\u0105 wi\u0119ksz\u0105 dolegliwo\u015b\u0107 psychiczn\u0105 ni\u017c ta, kt\u00f3ra jest spowodowana \u015bmierci\u0105 najbli\u017cszego cz\u0142onka rodziny, zawinion\u0105 przez osob\u0119 trzeci\u0105, kt\u00f3rej skutki rozci\u0105gaj\u0105 si\u0119 na ca\u0142e \u017cycie os\u00f3b bliskich, a szkoda podana w tych przyk\u0142adach jest bardziej godna ochrony ni\u017c prawo do \u017cycia rodzinnego.
\n Wskutek \u015bmierci osoby bliskiej szkoda polega nie tylko na utracie \u017ar\u00f3d\u0142a dochodu osi\u0105ganego dla wsp\u00f3lnych potrzeb przez osob\u0119 zmar\u0142\u0105, czy pomocy fizycznej w pracach remontowych lub porz\u0105dkowych w mieszkaniu, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna naprawi\u0107 przez zas\u0105dzenie odpowiedniego odszkodowania. Niejednokrotnie szkoda na osobie jest o wiele bardziej dotkliwa i w istocie zawsze jest nie do naprawienia wobec niemo\u017cno\u015bci przywr\u00f3cenia stanu poprzedniego. Zado\u015b\u0107uczynienie pieni\u0119\u017cne za doznan\u0105 krzywd\u0119 jest tylko pewnym surogatem, bo nie da si\u0119 inaczej tej krzywdy naprawi\u0107. Zale\u017cy to w pewnej mierze od wra\u017cliwo\u015bci os\u00f3b poszkodowanych, ale generalnie w ka\u017cdym przypadku trzeba uzna\u0107, \u017ce \u015bmier\u0107 osoby bliskiej jest dla nich bolesnym ciosem prze\u017cywanym nie tylko w momencie powzi\u0119cia o niej wiadomo\u015bci.
\n Maj\u0105c te okoliczno\u015bci na uwadze, S\u0105d uzna\u0142, i\u017c roszczenie pow\u00f3dek o zap\u0142at\u0119 zado\u015b\u0107uczynienie za krzywd\u0119 zas\u0142uguje na ochron\u0119 prawn\u0105 ( art. 24, 24 \u00a7 1 i 448 k.c. ). Podniesione przez pozwanego zarzuty S\u0105d uzna\u0142 za nietrafne. Art. 446 \u00a7 3 nie stanowi\u0142 podstawy wydania zaskar\u017conego wyroku i nie m\u00f3g\u0142 jej stanowi\u0107 w \u015bwietle uzasadnienia roszcze\u0144.
\n Wysoko\u015b\u0107 zas\u0105dzonego z tego tytu\u0142u \u015bwiadczenia z jednej strony nie jest nadmierna, a z drugiej strony nie mo\u017cna uzna\u0107, \u017ce jest ra\u017c\u0105co zani\u017cona. Wysoko\u015b\u0107 jest zawsze bardzo ocenna, zawsze mo\u017ce by\u0107 sporna, trudno bowiem ustali\u0107 dok\u0142adne i mierzalne ilo\u015bciowo kryteria do oceny skutk\u00f3w w sferze d\u00f3br osobistych \u015bmierci osoby bliskiej, kt\u00f3re maj\u0105 zdecydowanie charakter jako\u015bciowy ni\u017c ilo\u015bciowy. Niemniej trzeba bra\u0107 pod uwag\u0119, cho\u0107by w pewnym tylko stopniu, tak\u017ce og\u00f3ln\u0105 sytuacj\u0119 \u017cyciow\u0105 poszkodowanych, w tym \u015bwiadczenia otrzymane przez pow\u00f3dki od pozwanego i zasadzon\u0105 od niego rent\u0119.
\n W zwi\u0105zku z powy\u017cszym S\u0105d Apelacyjny oddali\u0142 obie apelacje na podstawie art. 385 \u00a7 k.p.c.
\n Obie strony by\u0142y reprezentowane przez profesjonalnych pe\u0142nomocnik\u00f3w i domaga\u0142y si\u0119 zas\u0105dzenia koszt\u00f3w procesu. S\u0105d zni\u00f3s\u0142 wzajemnie te koszty nale\u017cne wskutek nieuwzgl\u0119dnienia apelacji strony przeciwnej ( art. 100 k.p.c. ).
\n Jednocze\u015bnie S\u0105d sprostowa\u0142 oznaczenie strony pozwanej podane w zaskar\u017conym wyroku w spos\u00f3b niezgodny z tre\u015bci\u0105 odpisu z Krajowego Rejestru S\u0105dowego zawartego na karcie 22 akt ( art. 350 \u00a7 3 k.p.c.).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Spowodowanie \u015bmierci osoby bliskiej – m\u0119\u017ca i ojca przez osob\u0119 trzeci\u0105 stanowi naruszenie dobra osobistego najbli\u017cszych cz\u0142onk\u00f3w rodziny zmar\u0142ego \u2013 \u017cony i dzieci, w postaci prawa do \u017cycia w zwi\u0105zku ma\u0142\u017ce\u0144skim, posiadania ojca, \u017cycia w pe\u0142nej rodzinie, w kt\u00f3rej m\u0105\u017c matki jest ojcem jej dzieci.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[43],"tags":[12,13],"class_list":["post-354","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-prawo","tag-odszkodowanie","tag-zadoscuczynienie"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/354","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=354"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/354\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":356,"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/354\/revisions\/356"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=354"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=354"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=354"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}