W 2014 r. 8-letniemu wtedy Hubertowi pijany i b\u0119d\u0105cy pod wp\u0142ywem narkotyk\u00f3w kierowca zabi\u0142 oboje rodzic\u00f3w i brata. Hubert prze\u017cy\u0142, ale do dzi\u015b zmaga si\u0119 z powa\u017cnymi problemami zdrowotnymi i jest osob\u0105 z niepe\u0142nosprawno\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Po latach post\u0119powania s\u0105dowego w 2020 r. s\u0105d cywilny zas\u0105dzi\u0142 od ubezpieczyciela na rzecz Huberta odszkodowanie wraz z odsetkami ustawowymi za op\u00f3\u017anienie. Nast\u0119pnie okaza\u0142o si\u0119 jednak, \u017ce kwota odsetek otrzymanych od ubezpieczyciela w zwi\u0105zku z nieterminow\u0105 wyp\u0142at\u0105 odszkodowania powinna by\u0107 uj\u0119ta jako przych\u00f3d i uwzgl\u0119dniona w rocznym rozliczeniu podatkowym za 2020 r. Podobnie w przypadku dziadk\u00f3w ch\u0142opca dosz\u0142o do opodatkowania odsetek od odszkodowa\u0144.<\/p>\n\n\n\n
Rzecznik od lat zabiega u Ministra Finans\u00f3w o podj\u0119cie prac nad zmian\u0105 przepis\u00f3w w sprawie zwolnienia z opodatkowania odsetek wyp\u0142acanych za op\u00f3\u017anienie, w sytuacji gdy nale\u017cno\u015b\u0107 g\u0142\u00f3wna korzysta ze zwolnienia podatkowego. Jako organ stoj\u0105cy na stra\u017cy konstytucyjnych praw i wolno\u015bci obywatelskich, RPO wyra\u017ca\u0142 sprzeciw wobec takiego stanu prawodawstwa, w kt\u00f3rym osoby poszkodowane, znajduj\u0105ce si\u0119 w trudnej sytuacji \u017cyciowej (m.in. ofiary wypadk\u00f3w komunikacyjnych lub ich najbli\u017csi), ponosz\u0105 negatywne konsekwencje podatkowe w zwi\u0105zku z nieterminow\u0105 wyp\u0142at\u0105 nale\u017cno\u015bci zas\u0105dzonych na ich rzecz<\/p>\n\n\n\n
Decyzja US i skarga RPO do WSA<\/strong><\/p>\n\n\n\n Obecnie Hubert mieszka z dziadkami, kt\u00f3rzy s\u0105 jego opiekunami prawnymi i kt\u00f3rzy do dzi\u015b ponosz\u0105 ogromne koszty jego leczenia. Podatnik z\u0142o\u017cy\u0142 korekt\u0119 zeznania podatkowego za 2020 r. (PIT-37), w kt\u00f3rej wykaza\u0142 podatek do zap\u0142aty w wysoko\u015bci 147 814 z\u0142. Zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 o umorzenie tego zad\u0142u\u017cenia.<\/p>\n\n\n\n W 2021 r. Naczelnik Urz\u0119du Skarbowego odm\u00f3wi\u0142, nie kwestionuj\u0105c trudnej sytuacji \u017cyciowej podatnika i doznanych traumatycznych prze\u017cy\u0107. Podkre\u015blono zarazem, \u017ce ma on sta\u0142e \u017ar\u00f3d\u0142a dochod\u00f3w, jakimi s\u0105 renty wyp\u0142acane przez PZU S.A. i Zak\u0142ad Emerytalno-Rentowy MSWiA oraz \u015bwiadczenie 500+ a tak\u017ce samo odszkodowanie i odsetki od niego. Wobec tego uznano, \u017ce nie wyst\u0105pi\u0142y przes\u0142anki „wa\u017cnego interesu podatnika”.<\/p>\n\n\n\n RPO z\u0142o\u017cy\u0142 skarg\u0119 do WSA na decyzj\u0119 US. Zarzuci\u0142 jej m.in. b\u0142\u0119dn\u0105 wyk\u0142adni\u0119 art. 67a \u00a7 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej poprzez uznanie, \u017ce nie wyst\u0105pi\u0142 ani \u201einteres publiczny\u201d (ca\u0142kowite pomini\u0119cie okoliczno\u015bci powstania zaleg\u0142o\u015bci podatkowej), ani \u201ewa\u017cny interes podatnika\u201d (brak uwzgl\u0119dniania ca\u0142okszta\u0142tu sytuacji \u017cyciowej, zdrowotnej i maj\u0105tkowej skar\u017c\u0105cego). Doprowadzi\u0142o to do odmowy umorzenia zaleg\u0142o\u015bci, kt\u00f3ra nie da si\u0119 pogodzi\u0107 z zasad\u0105 sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej, wywodzon\u0105 z art. 2 Konstytucji RP.<\/p>\n\n\n\n Wed\u0142ug Rzecznika zwroty normatywne \u201ewa\u017cny interes podatnika\u201d oraz \u201einteres publiczny\u201d powinny by\u0107 interpretowane w zdecydowanie szerszym znaczeniu ni\u017c obecnie. Organy powinny za\u015b wywa\u017ca\u0107 interes publiczny z interesem indywidualnym strony, z uwzgl\u0119dnieniem zasady sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej oraz zasady zaufania obywatela do pa\u0144stwa i stanowionego przez nie prawa, a tak\u017ce zasady rozstrzygania w\u0105tpliwo\u015bci na korzy\u015b\u0107 podatnika. Przy ocenie wniosku o umorzenie zaleg\u0142o\u015bci podatkowej organy powinny ocenia\u0107 ca\u0142okszta\u0142t sytuacji, w jakiej znalaz\u0142 si\u0119 podatnik, m.in. jego aktualne uwarunkowania ekonomiczne, rodzinne zdrowotne, a tak\u017ce okoliczno\u015bci powstania zaleg\u0142o\u015bci podatkowej.<\/p>\n\n\n\n Oznacza to, \u017ce w pewnych przypadkach nale\u017cy przed zasad\u0105 powszechno\u015bci opodatkowania (art. 84 Konstytucji RP) da\u0107 pierwsze\u0144stwo innym konstytucyjnym zasadom, tj. zasadzie sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej oraz zasadzie zaufania obywatela do pa\u0144stwa i stanowionego przez nie prawa , zasadzie uwzgl\u0119dnienia dobra rodziny, nakazuj\u0105cej pa\u0144stwu szczeg\u00f3ln\u0105 pomoc i opiek\u0119 dla rodzin niepe\u0142nych, czy wielodzietnych, znajduj\u0105cych si\u0119 w trudnej sytuacji materialnej (art. 71 ust. 1 Konstytucji RP), zasadzie zabezpieczenia spo\u0142ecznego dla os\u00f3b, kt\u00f3re pozostaj\u0105 bez pracy i bez \u015brodk\u00f3w utrzymania (art. 67 ust. 2 Konstytucji RP).<\/p>\n\n\n\n 23 lutego 2022 r. WSA oddali\u0142 skarg\u0119. Wed\u0142ug s\u0105du opiekun prawny podatnika nie wykaza\u0142, \u017ce jego \u015brodki zosta\u0142y w znacznym stopniu uszczuplone wskutek wydatk\u00f3w na leczenie oraz na zaspokojenie innych potrzeb. US zasadnie za\u015b stwierdzi\u0142, \u017ce dysponuje on \u015brodkami na zap\u0142at\u0119 zaleg\u0142o\u015bci. W ocenie s\u0105du US doszed\u0142 do prawid\u0142owego wniosku, \u017ce umorzenie zaleg\u0142o\u015bci nie jest zasadne zar\u00f3wno ze wzgl\u0119du na wa\u017cny interes strony, jak i interes publiczny.<\/p>\n\n\n\n Skarga kasacyjna RPO i wyrok NSA<\/strong><\/p>\n\n\n\n W skardze kasacyjnej RPO wni\u00f3s\u0142 o uchylenie wyroku WSA, jak i decyzji US. Wyrokowi zarzuci\u0142 naruszenie:<\/p>\n\n\n\n Jak wskazywa\u0142 RPO, s\u0105dy administracyjne wskazuj\u0105, \u017ce poza zakresem kontroli administracji publicznej nie mog\u0105 pozostawa\u0107 przypadki korzystania przez organy z ich kompetencji w spos\u00f3b arbitralny, nieracjonalny i pozostaj\u0105cy w sprzeczno\u015bci z podstawowymi warto\u015bciami konstytucyjnymi, wyznaczaj\u0105cymi granice uznania administracyjnego.<\/p>\n\n\n\n W ocenie Rzecznika opodatkowanie odsetek nale\u017cnych od \u015bwiadcze\u0144 korzystaj\u0105cych ze zwolnienia podatkowego niweczy sens tego zwolnienia i prowadzi do wniosk\u00f3w, niedaj\u0105cych si\u0119 pogodzi\u0107 z zasad\u0105 sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej i ochrony godno\u015bci cz\u0142owieka (art. 2 i art. 30 Konstytucji RP). W praktyce oznacza \u201eopodatkowanie krzywdy ludzkiej\u201d poprzez realne obni\u017cenie wysoko\u015bci zas\u0105dzonej poszkodowanemu nale\u017cno\u015bci. Ponadto prowadzi do absurdalnej konkluzji, \u017ce im d\u0142u\u017cej ubezpieczyciel pozostaje w op\u00f3\u017anieniu, tym wi\u0119cej Skarb Pa\u0144stwa pobiera podatku od pokrzywdzonego.<\/p>\n\n\n\n Wyrok NSA<\/strong><\/p>\n\n\n\n Zdaniem NSA zarzuty skargi kasacyjnej s\u0105 uzasadnione, ocena s\u0105du I instancji jest dowolna i oderwana od stanu faktycznego sprawy, a przedstawiona argumentacja jest nielogiczna i nie uwzgl\u0119dnia kryterium do\u015bwiadczenia \u017cyciowego, kt\u00f3rym nale\u017cy si\u0119 kierowa\u0107, formu\u0142uj\u0105c ocen\u0119 w przedmiocie przes\u0142anki „wa\u017cnego interesu podatnika”.<\/p>\n\n\n\n WSA ca\u0142kowicie pomin\u0105\u0142 fakt, \u017ce istot\u0105 odsetek za op\u00f3\u017anienie nie jest przysporzenie, lecz rekompensata szkody zwi\u0105zana z up\u0142ywem czasu. Zar\u00f3wno on, jak i organ, pomin\u0119\u0142y, \u017ce odsetki za op\u00f3\u017anienie zas\u0105dzone z tytu\u0142u odszkodowania (zado\u015b\u0107uczynienia) nie prowadz\u0105 do rzeczywistego wzbogacenia obywatela. Nale\u017cy wi\u0119c traktowa\u0107 je jako sankcj\u0119 cywilnoprawn\u0105 za nienale\u017cyte (op\u00f3\u017anione) wykonanie zobowi\u0105zania pieni\u0119\u017cnego.<\/p>\n\n\n\n Wprawdzie instytucja umorzenia zaleg\u0142o\u015bci podatkowych powinna by\u0107 stosowana wyj\u0105tkowo, jednak\u017ce okoliczno\u015b\u0107 ta nie mo\u017ce prowadzi\u0107 do praktycznego wyeliminowania tej instytucji, uczynienia jej martw\u0105 poprzez og\u00f3lnikowe powo\u0142ywanie si\u0119 tylko na okre\u015blone kategorie prawne, bez dokonywania rzetelnej oceny ich wyst\u0119powania w konkretnej sprawie. Zdaniem NSA WSA zastosowa\u0142 zaw\u0119\u017caj\u0105c\u0105 wyk\u0142adni\u0119 przes\u0142anki \u201ewa\u017cnego interesu podatnika\u201d. Oceniaj\u0105c sytuacj\u0119 materialn\u0105 i \u017cyciow\u0105 podatnika, organ musi wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 ca\u0142okszta\u0142t informacji, a nie jedynie istnienie maj\u0105tku w wysoko\u015bci zdolnej do pokrycia zobowi\u0105zania.<\/p>\n\n\n\n Ponadto wed\u0142ug NSA przy wyk\u0142adni tej przes\u0142anki nale\u017cy uwzgl\u0119dni\u0107 respektowanie warto\u015bci wsp\u00f3lnych dla ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa, takich jak sprawiedliwo\u015b\u0107, bezpiecze\u0144stwo i zaufanie obywateli do organ\u00f3w w\u0142adzy publicznej, w tym organ\u00f3w stanowi\u0105cych prawo. Dlatego przy ocenie przes\u0142anki „interesu publicznego” winno by\u0107 brane pod uwag\u0119 r\u00f3wnie\u017c ewentualne przyczynienie si\u0119 organ\u00f3w pa\u0144stwa do powstania lub zwi\u0119kszenia zad\u0142u\u017cenia.<\/p>\n\n\n\n Kwesti\u0119 interesu publicznego oraz kwesti\u0119 obowi\u0105zku zap\u0142aty odsetek od zaleg\u0142o\u015bci organy powinny rozwa\u017cy\u0107 szerzej. Organy powinny by\u0142y zatem uwzgl\u0119dni\u0107 zasady konstytucyjne, w tym zasad\u0119 sprawiedliwo\u015bci i zasad\u0119 zaufania obywatela do pa\u0144stwa i stanowionego przez nie prawa, b\u0119d\u0105cych implikacj\u0105 klauzuli demokratycznego pa\u0144stwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP).<\/p>\n\n\n\n NSA wskaza\u0142, \u017ce konstytucyjna zasada powszechno\u015bci opodatkowania mo\u017ce doznawa\u0107 ogranicze\u0144 z uwagi na inne warto\u015bci konstytucyjnie chronione,. czego wyrazem jest zasada proporcjonalno\u015bci, a tak\u017ce zasada zaufania obywatela do pa\u0144stwa i stanowionego przez nie prawa. Wyra\u017ca si\u0119 ona w nakazie stosowania, w razie w\u0105tpliwo\u015bci co do rozumienia konkretnego przepisu prawa, takiej jego wyk\u0142adni, kt\u00f3ra nie by\u0142aby krzywdz\u0105ca dla podatnika lub kt\u00f3ra za wszelk\u0105 cen\u0119 d\u0105\u017cy\u0142aby do rozstrzygni\u0119cia na korzy\u015b\u0107 Skarbu Pa\u0144stwa. Tymczasem zaprezentowana przez organy podatkowe wyk\u0142adnia art. 67a \u00a7 1 pkt 3 o.p., naruszaj\u0105ca ten przepis, przedk\u0142ada fiskalny interes pa\u0144stwa nad interesem publicznym, nie bior\u0105c pod uwag\u0119 ustalonych okoliczno\u015bci sprawy.<\/p>\n\n\n\n Dlatego w ocenie NSA uzasadniony jest zarzut naruszenia art. 67a \u00a7 1 pkt 3 o.p. poprzez b\u0142\u0119dn\u0105 jego wyk\u0142adni\u0119 polegaj\u0105c\u0105 na uznaniu, \u017ce w sprawie nie wyst\u0105pi\u0142 ani \u201ewa\u017cny interes podatnika\u201d (pomini\u0119cie ca\u0142okszta\u0142tu sytuacji \u017cyciowej, zdrowotnej i maj\u0105tkowej podatnika), ani \u201einteres publiczny\u201d (brak uwzgl\u0119dnienia okoliczno\u015bci dotycz\u0105cych powstania zaleg\u0142o\u015bci podatkowej) – co w konsekwencji doprowadzi\u0142o do bezzasadnego oddalenia skargi.<\/p>\n\n\n\n Wed\u0142ug NSA w sprawie dosz\u0142o r\u00f3wnie\u017c do naruszenia art. 120 o.p. zgodnie z kt\u00f3rym organy podatkowe dzia\u0142aj\u0105 na podstawie przepis\u00f3w prawa. Przepis ten wyra\u017ca regu\u0142\u0119, kt\u00f3ra r\u00f3wnocze\u015bnie jest zasad\u0105 konstytucyjn\u0105. W my\u015bl art. 7 Konstytucji RP organy w\u0142adzy publicznej dzia\u0142aj\u0105 bowiem na podstawie i w granicach prawa.<\/p>\n\n\n\n Spos\u00f3b skorzystania z uznania administracyjnego przez organ w sprawie budzi w\u0105tpliwo\u015bci w kontek\u015bcie realizacji skodyfikowanej w art. 124 o.p. zasady wyja\u015bniania (przekonywania) oraz w art. 120 o.p. zasady legalizmu, stanowi\u0105cej realizacj\u0119 wynikaj\u0105cej z normy zawartej w art. 2 Konstytucji RP – zasady pa\u0144stwa prawnego. Podj\u0119te w granicach uznania rozstrzygni\u0119cia budz\u0105 bowiem zastrze\u017cenia ze wzgl\u0119du na ich obiektywn\u0105 niesprawiedliwo\u015b\u0107. Wydaj\u0105c decyzj\u0119 w ramach uznania administracyjnego, organ powinien nie tylko przestrzega\u0107 obowi\u0105zuj\u0105cych przepis\u00f3w prawa, lecz tak\u017ce dzia\u0142a\u0107 w spos\u00f3b rozs\u0105dny i sprawiedliwy, urzeczywistniaj\u0105c zasad\u0119 proporcjonalno\u015bci (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP) i r\u00f3wno\u015bci wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP).<\/p>\n\n\n\n Rozpatruj\u0105c spraw\u0119 ponownie, organ I instancji b\u0119dzie zobowi\u0105zany uwzgl\u0119dni\u0107 ocen\u0119 prawn\u0105 NSA.<\/p>\n\n\n\n brpo.gov.pl<\/p>\n\n\n\n\t\t\n