W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej RPO przedstawi\u0142 argumenty na rzecz takiego stanowiska. Wskaza\u0142 m.in., \u017ce obowi\u0105zek ubezpieczenia OC ma charakter publicznoprawny, a jego naruszenie skutkuje powstaniem odpowiedzialno\u015bci administracyjnoprawnej, polegaj\u0105cej na konieczno\u015bci zap\u0142aty op\u0142aty, kt\u00f3r\u0105 z kolei nale\u017cy postrzega\u0107 jako administracyjn\u0105 kar\u0119 pieni\u0119\u017cn\u0105 w rozumieniu Kodeksu post\u0119powania administracyjnego.<\/p>\n\n\n\n
Jest to koniecznie nie tylko ze wzgl\u0119du na potrzeb\u0119 zapewnienia sp\u00f3jno\u015bci systemu prawnego, ale przede wszystkim z uwagi na wym\u00f3g istnienia przes\u0142anek \u0142agodz\u0105cych absolutn\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 administracyjnoprawn\u0105, a wi\u0119c tak\u0105, kt\u00f3r\u0105 obywatel ponosi zawsze, niezale\u017cnie od okoliczno\u015bci. Takich przes\u0142anek brakuje w ustawie reguluj\u0105cej odpowiedzialno\u015b\u0107 za brak ubezpieczenia OC posiadaczy pojazd\u00f3w mechanicznych.<\/p>\n\n\n\n
Powoduje to, \u017ce obywatel nie jest w stanie si\u0119 od niej uwolni\u0107, nawet wobec wyst\u0105pienia si\u0142y wy\u017cszej, z kt\u00f3rej powodu nie zawar\u0142 umowy ubezpieczenia. Dlatego, zdaniem RPO, do op\u0142aty karnej nale\u017cy stosowa\u0107 przepisy Dzia\u0142u IVA Kpa, dotycz\u0105ce administracyjnych kar pieni\u0119\u017cnych. Przewiduj\u0105 one zar\u00f3wno przes\u0142ank\u0119 egzoneracyjn\u0105 w postaci si\u0142y wy\u017cszej (art. 189e), jak i obligatoryjne i fakultatywne przes\u0142anki odst\u0105pienia od na\u0142o\u017cenia administracyjnej kary pieni\u0119\u017cnej (art. 189f).<\/p>\n\n\n\n
W tym kontek\u015bcie Rzecznik podkre\u015bli\u0142, \u017ce za \u015brodki ograniczaj\u0105ce odpowiedzialno\u015b\u0107 absolutn\u0105 nie mo\u017cna postrzega\u0107 ani pow\u00f3dztwa o ustalenie z art. 10 ust. 2 ustawy z 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowi\u0105zkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, ani prawa do ubiegania si\u0119 o umorzenie op\u0142aty lub udzielenie ulgi w jej sp\u0142acie (art. 94 ust 1).<\/p>\n\n\n\n
Pow\u00f3dztwo to dotyczy bowiem obowi\u0105zku ubezpieczenia, a nie sankcji, kt\u00f3r\u0105 ponosi zobowi\u0105zany w razie naruszenia obowi\u0105zku posiadania ubezpieczenia OC. W jego ramach s\u0105d nie ma wi\u0119c mo\u017cliwo\u015bci odst\u0105pienia od na\u0142o\u017cenia kary, gdy obowi\u0105zek nie zosta\u0142 spe\u0142niony. Ulgi s\u0105 z kolei \u015brodkiem przys\u0142uguj\u0105cym ju\u017c po na\u0142o\u017ceniu obowi\u0105zku zap\u0142aty. Ich funkcja jest wi\u0119c zupe\u0142nie inna ni\u017c ta, jak\u0105 pe\u0142ni\u0105 art. 189e czy 189f Kpa, kt\u00f3rych zastosowywanie skutkuje odst\u0105pieniem od na\u0142o\u017cenia kary. Poza tym, jak wynika z obserwacji RPO na podstawie licznych wniosk\u00f3w obywateli, ulgi te, poza roz\u0142o\u017ceniem op\u0142aty karnej na raty, nie s\u0105 w praktyce przez UFG udzielane.<\/p>\n\n\n\n
Na t\u0119 okoliczno\u015b\u0107 Rzecznik zwraca\u0142 uwag\u0119 Ministrowi Finans\u00f3w w wyst\u0105pieniu generalnym z 31 lipca 2024 r. Brak mo\u017cliwo\u015bci uwolnienia si\u0119 od obowi\u0105zku zap\u0142aty op\u0142aty karnej powoduje, \u017ce obywatele postrzegaj\u0105 j\u0105 jako swojego rodzaju pu\u0142apk\u0119, z kt\u00f3rej niezale\u017cnie od konieczno\u015bci, nie mog\u0105 si\u0119 wydosta\u0107. Nierzadko bowiem jest tak, \u017ce brak ubezpieczenia OC nie jest zwi\u0105zany z celowym dzia\u0142aniem w\u0142a\u015bciciela auta, lecz powsta\u0142 przypadkowo, cho\u0107by w wyniku b\u0142\u0119du – np. nieprawid\u0142owego wype\u0142nienia druku przes\u0142anego przez ubezpieczyciela – i trwa\u0142 tylko jeden dzie\u0144; by\u0142 zwi\u0105zany z pobytem w szpitalu lub chorob\u0105 lub b\u0142\u0119dem ubezpieczyciela czy wprowadzeniem w b\u0142\u0105d przez sprzedawc\u0119 pojazdu.<\/p>\n\n\n\n
We wnioskach do RPO obywatele cz\u0119sto skar\u017c\u0105 si\u0119 nie tylko na daleko id\u0105cy automatyzm i rygoryzm w nak\u0142adaniu tych kar, ale tak\u017ce na ich wysoko\u015b\u0107. S\u0105 one bowiem nak\u0142adane w wysokich kwotach, gdy\u017c wska\u017anikiem, kt\u00f3ry stosuje w tym zakresie UFG jest wynagrodzenie minimalne. Je\u015bli zatem okres bez ubezpieczenia trwa\u0142 np. d\u0142u\u017cej ni\u017c 14 dni, to op\u0142ata dla samochodu osobowego w 2025 r. wynosi 9332 z\u0142, a gdy trwa\u0142 tylko jeden dzie\u0144 \u2013 1866 z\u0142.<\/p>\n\n\n\n
Ponadto za konieczno\u015bci\u0105 przyj\u0119cia, \u017ce wezwanie UFG do op\u0142aty jest decyzj\u0105 administracyjn\u0105, przemawiaj\u0105 tak\u017ce inne wzgl\u0119dy. Podstawowe znaczenie ma w\u015br\u00f3d nich konieczno\u015b\u0107 zagwarantowania jednostce prawa do procesu. Jest to szczeg\u00f3lnie wa\u017cne ze wzgl\u0119du na przedmiot wezwania UFG, jakim jest na\u0142o\u017cenie na jednostk\u0119 sankcji pieni\u0119\u017cnej.<\/p>\n\n\n\n
Gdyby NSA nie podzieli\u0142 tych argument\u00f3w, Rzecznik przedstawi\u0142 tak\u017ce powody, dla kt\u00f3rych wezwanie UFG do op\u0142aty karnej mo\u017cna postrzega\u0107 jako akt z art. 3 \u00a7 2 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. \u2013 Prawo o post\u0119powaniu przed s\u0105dami administracyjnymi. Stanowisko to nawi\u0105zuje do linii orzeczniczej s\u0105d\u00f3w administracyjnych, ukszta\u0142towanej na podstawie obowi\u0105zuj\u0105cej uprzednio ustawy o dzia\u0142alno\u015bci ubezpieczeniowej, zgodnie z kt\u00f3r\u0105 takie wezwanie UFG by\u0142o traktowane jako akt tego rodzaju.<\/p>\n\n\n\n
W opinii Rzecznika uj\u0119cie to, cho\u0107 spowoduje otwarcie drogi do zaskar\u017cenia wezwania UFG do s\u0105du administracyjnego, nale\u017cy postrzega\u0107 wy\u0142\u0105cznie w kategoriach gwarancji minimalnej. S\u0105dowa kontrola wezwania UFG nie wp\u0142ynie bowiem na etap stosowania prawa przez ten organ, w kt\u00f3rym zobowi\u0105zanemu nie przys\u0142uguj\u0105 uprawienia procesowe wynikaj\u0105ce z og\u00f3lnego post\u0119powania administracyjnego, zw\u0142aszcza gwarancji wynikaj\u0105cych z Dzia\u0142u IVA Kpa.<\/p>\n\n\n\n\t\t