Podstaw\u0105 do zas\u0105dzenia zado\u015b\u0107uczynienia za \u015bmier\u0107 najbli\u017cszego cz\u0142onka rodziny jest art. 446 \u00a7 4 k. c., kt\u00f3ry wszed\u0142 w \u017cycie 3 sierpnia 2008 roku (DzU nr 116, poz. 731). Wynika z niego, \u017ce je\u017celi wskutek uszkodzenia cia\u0142a lub wywo\u0142ania rozstroju zdrowia nast\u0105pi\u0142a \u015bmier\u0107 poszkodowanego, s\u0105d mo\u017ce przyzna\u0107 najbli\u017cszym cz\u0142onkom rodziny zmar\u0142ego tak\u017ce odpowiedni\u0105 sum\u0119 tytu\u0142em zado\u015b\u0107uczynienia pieni\u0119\u017cnego za doznan\u0105 krzywd\u0119. Przepis ten jest reakcj\u0105 ustawodawcy na wyst\u0105pienie rzecznika praw obywatelskich, kt\u00f3ry postulowa\u0142, by \u201ew celu zwi\u0119kszenia ochrony ofiar wypadk\u00f3w komunikacyjnych w kodeksie cywilnym zamieszczony zosta\u0142 przepis o zado\u015b\u0107uczynieniu pieni\u0119\u017cnym za krzywd\u0119 z powodu \u015bmierci osoby najbli\u017cszej\u201d.<\/p>\n
Nie tylko wypadki komunikacyjne<\/strong><\/p>\n Z tre\u015bci przepisu wynika, \u017ce jego zastosowanie nie ogranicza si\u0119 jedynie do wypadk\u00f3w komunikacyjnych.<\/p>\n Dla zas\u0105dzenia zado\u015b\u0107uczynienia nie jest najwa\u017cniejsze, kto spowodowa\u0142 \u015bmiertelne obra\u017cenia lub rozstr\u00f3j zdrowia, w nast\u0119pstwie kt\u00f3rego nast\u0105pi\u0142a \u015bmier\u0107. Wa\u017cne jest, kto ponosi za to odpowiedzialno\u015b\u0107 cywiln\u0105.<\/p>\n „Orzecznictwo nie wykszta\u0142ci\u0142o jasnych zasad ustalania wysoko\u015bci zado\u015b\u0107uczynienia za uszkodzenie cia\u0142a czy rozstr\u00f3j zdrowia”<\/p>\n Przepis ten mo\u017ce wi\u0119c znale\u017a\u0107 zastosowanie np. do sprawc\u00f3w pobi\u0107 ze skutkiem \u015bmiertelnym, restaurator\u00f3w, kt\u00f3rych pracownicy nie przestrzegali przepis\u00f3w sanitarnych, lekarzy anestezjolog\u00f3w, szpitali lub firm farmaceutycznych. Mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c spodziewa\u0107 si\u0119 roszcze\u0144 o wyp\u0142at\u0119 przez Skarb Pa\u0144stwa zado\u015b\u0107uczynie\u0144 od cz\u0142onk\u00f3w rodzin wi\u0119\u017ani\u00f3w, kt\u00f3rzy zmarli na skutek niezapewnienia im przez w\u0142adze wi\u0119zienne w\u0142a\u015bciwego wy\u017cywienia, opieki medycznej lub te\u017c bezpiecze\u0144stwa osobistego. Wysoko\u015b\u0107 zado\u015b\u0107uczynie\u0144 zas\u0105dzanych od Skarbu Pa\u0144stwa i ubezpieczycieli komunikacyjnych stanowi\u0107 b\u0119dzie punkt wyj\u015bcia dla okre\u015blenia wysoko\u015bci \u015bwiadcze\u0144 nale\u017cnych od przedsi\u0119biorc\u00f3w.<\/p>\n Brak przepis\u00f3w przej\u015bciowych<\/strong><\/p>\n W najbli\u017cszym czasie skala roszcze\u0144 o wyp\u0142at\u0119 zado\u015b\u0107uczynienia mo\u017ce by\u0107 relatywnie du\u017ca z powodu braku przepis\u00f3w przej\u015bciowych.<\/p>\n Miarodajna dla zastosowania przepisu nie jest data dzia\u0142ania sprawcy, w nast\u0119pstwie kt\u00f3rego dosz\u0142o do rozstroju zdrowia, lecz data \u015bmierci poszkodowanego. Dopiero bowiem w dniu \u015bmierci roszczenie o zap\u0142at\u0119 zado\u015b\u0107uczynienia staje si\u0119 wymagalne.<\/p>\n Zado\u015b\u0107uczynienia wyp\u0142aca\u0107 b\u0119d\u0105 prawdopodobnie szpitale za zara\u017cenia \u017c\u00f3\u0142taczk\u0105, nawet gdy zaka\u017cenie nast\u0105pi\u0142o przed wielu laty. Za skutki wynik\u0142e z wcze\u015bniejszej dzia\u0142alno\u015bci odpowiada\u0107 mog\u0105 r\u00f3wnie\u017c w przysz\u0142o\u015bci sp\u00f3\u0142ki prawa handlowego, w jakie mog\u0105 przekszta\u0142ci\u0107 si\u0119 obecnie dzia\u0142aj\u0105ce zak\u0142ady opieki zdrowotnej.<\/p>\n Zaw\u0119\u017cony kr\u0105g uprawnionych<\/strong><\/p>\n Z uzasadnienia projektu nowelizacji kodeksu cywilnego wynika\u0142o, \u017ce regulacja ta mia\u0142a umo\u017cliwia\u0107 zas\u0105dzenie zado\u015b\u0107uczynienia pieni\u0119\u017cnego z powodu krzywdy polegaj\u0105cej wy\u0142\u0105cznie na cierpieniach psychicznych wywo\u0142anych utrat\u0105 osoby bliskiej.<\/p>\n Jest inaczej: kodeks zaw\u0119\u017ca grup\u0119 os\u00f3b, kt\u00f3re mog\u0105 otrzyma\u0107 zado\u015b\u0107uczynienie za \u015bmier\u0107. Do \u015bwiadczenia takiego maj\u0105 prawo wy\u0142\u0105cznie cz\u0142onkowie najbli\u017cszej rodziny zmar\u0142ego. W tym sensie kodeks zr\u00f3wnuje pozycj\u0119 prawn\u0105 konkubent\u00f3w z partnerami ze zwi\u0105zk\u00f3w homoseksualnych, pozbawiaj\u0105c ich prawa do zado\u015b\u0107uczynienia za b\u00f3l spowodowany \u015bmierci\u0105 osoby bliskiej. Skoro jednak kodeks przyzna\u0142 mo\u017cliwo\u015b\u0107 zas\u0105dzenia zado\u015b\u0107uczynienia dla matki, kt\u00f3ra nie zrzekaj\u0105c si\u0119 praw rodzicielskich, porzuci\u0142a swe dziecko, a pozbawi\u0142 z g\u00f3ry takiego prawa konkubin\u0119 \u017cyj\u0105c\u0105 ze zmar\u0142ym przez kilkadziesi\u0105t lat, to tym samym zado\u015b\u0107uczynienie ma kompensowa\u0107 nie tyle doznany b\u00f3l spowodowany \u015bmierci\u0105 osoby bliskiej, lecz przedwczesn\u0105 utrat\u0119 cz\u0142onka rodziny. Innymi s\u0142owy, dobrem osobistym, kt\u00f3rego naruszenie wymaga rekompensaty, jest prawo do \u017cycia w rodzinie.<\/p>\n Zaw\u0119\u017cenie prawa do zado\u015b\u0107uczynienia za \u015bmier\u0107 osoby bliskiej nie wynika z art. 18 konstytucji, zgodnie z kt\u00f3rym ma\u0142\u017ce\u0144stwo jako zwi\u0105zek kobiety i m\u0119\u017cczyzny, rodzina, macierzy\u0144stwo i rodzicielstwo znajduj\u0105 si\u0119 pod ochron\u0105 i opiek\u0105 Rzeczypospolitej Polskiej. Gdyby tak by\u0142o, to art. 446 \u00a7 2 k. c. nale\u017ca\u0142oby uzna\u0107 za niekonstytucyjny w cz\u0119\u015bci, w jakiej przyznaje prawo do renty innym osobom bliskim, kt\u00f3rym zmar\u0142y dobrowolnie i stale dostarcza\u0142 \u015brodk\u00f3w utrzymania.<\/p>\n Kwota odpowiednia<\/strong><\/p>\n Kwota zado\u015b\u0107uczynienia powinna by\u0107 odpowiednia, to znaczy rekompensowa\u0107 doznan\u0105 krzywd\u0119 za naruszenie prawa do \u017cycia w rodzinie. Najwy\u017csze zado\u015b\u0107uczynienia powinny by\u0107 zas\u0105dzane na rzecz os\u00f3b, kt\u00f3re na skutek \u015bmierci sta\u0142y si\u0119 samotne, bez rodziny. Tak te\u017c nale\u017cy potraktowa\u0107 roszczenia rodzic\u00f3w, kt\u00f3rzy utracili ostatnie dziecko i nie b\u0119d\u0105 mogli ju\u017c mie\u0107 w\u0142asnych dzieci.<\/p>\n Przy okre\u015bleniu wysoko\u015bci zado\u015b\u0107uczynienia odwo\u0142anie si\u0119 do nat\u0119\u017cenia b\u00f3lu po stracie osoby bliskiej jest kryterium zawodnym, skoro spos\u00f3b jego ekspresji nie zawsze pokrywa si\u0119 z rzeczywistym jego odczuwaniem. Brak jest w szczeg\u00f3lno\u015bci podstaw, aby s\u0105d traktowa\u0142 gorzej osoby o osobowo\u015bci zamkni\u0119tej, kumuluj\u0105cej w sobie wewn\u0119trzne emocje. Kryterium \u201eb\u00f3lu\u201d wydaje si\u0119 wi\u0119c nieprzydatne w praktyce s\u0105dowej i wydaje si\u0119 s\u0142uszne, \u017ce kodeks cywilny nie odwo\u0142uje si\u0119 do niego, zak\u0142adaj\u0105c, \u017ce utrata osoby najbli\u017cszej zawsze wywo\u0142uje b\u00f3l. Odczuwanie b\u00f3lu nie wymaga wi\u0119c dowodu.<\/p>\n Zas\u0105dzenie nadmiernie wysokiego zado\u015b\u0107uczynienia od osoby fizycznej, przy sprawnie przeprowadzonej egzekucji, mo\u017ce si\u0119 okaza\u0107 bardzo dolegliwe dla cz\u0142onk\u00f3w rodziny osoby zobowi\u0105zanej. Z tych te\u017c wzgl\u0119d\u00f3w, paradoksalnie, konstytucyjne przepisy o ochronie rodziny stanowi\u0107 mog\u0105 przeszkod\u0119 dla zas\u0105dzania bardzo wysokich zado\u015b\u0107uczynie\u0144. Dotyczy\u0107 to powinno zw\u0142aszcza tych sytuacji, w kt\u00f3rych rodzina odpowiedzialnego w \u017caden spos\u00f3b nie skorzysta\u0142aby maj\u0105tkowo na \u015bmierci poszkodowanego. Wzrost wysoko\u015bci zado\u015b\u0107uczynienia zale\u017ce\u0107 powinien od tego, czy \u015bmier\u0107 wp\u0142ywa\u0142a pozytywnie na sytuacj\u0119 materialn\u0105 osoby zobowi\u0105zanej. Przyk\u0142adowo cz\u0142onkom rodziny, w razie \u015bmierci spowodowanej b\u0142\u0119dnie przeprowadzonym zabiegiem diagnostycznym starszej, niemaj\u0105cej nikogo na utrzymaniu osoby, trudno jest wykaza\u0107 realn\u0105 szkod\u0119 maj\u0105tkow\u0105.<\/p>\n W sytuacji, gdy szpital zaoszcz\u0119dzi\u0142 na kosztach ratowania \u017cycia takiego pacjenta i wypisa\u0142 go do domu, dobrym punktem wyj\u015bcia do ustalenia wysoko\u015bci zado\u015b\u0107uczynienia mo\u017ce by\u0107 warto\u015b\u0107 zaoszcz\u0119dzonych przez szpital koszt\u00f3w, kt\u00f3rych poniesienie mog\u0142o si\u0119 przyczyni\u0107 do uratowania \u017cycia. Trudniej bowiem pogodzi\u0107 si\u0119 z przedwczesn\u0105 \u015bmierci\u0105, wiedz\u0105c, \u017ce szpital nie uczyni\u0142, ze wzgl\u0119du na rachunek ekonomiczny, wszystkiego, aby \u015bmierci takiej zapobiec.<\/p>\n Czy b\u00f3l mo\u017cna zrekompensowa\u0107<\/strong><\/p>\n Kolejn\u0105 kwesti\u0105 wymagaj\u0105c\u0105 rozstrzygni\u0119cia jest ocena, czy zado\u015b\u0107uczynienie w wysoko\u015bci odpowiadaj\u0105cej przeci\u0119tnej stopie \u017cyciowej spo\u0142ecze\u0144stwa zawsze mo\u017ce zrekompensowa\u0107 b\u00f3l spowodowany \u015bmierci\u0105 osoby bliskiej. Dla niekt\u00f3rych os\u00f3b przeci\u0119tne roczne wynagrodzenie netto b\u0119d\u0105ce pocz\u0105tkowym punktem odniesienia do ustalenia \u0142\u0105cznej wysoko\u015bci zado\u015b\u0107uczynienia jest kwot\u0105 odpowiadaj\u0105c\u0105 miesi\u0119cznym wydatkom na przyjemno\u015bci. Zas\u0105dzenie zado\u015b\u0107uczynienia nie mo\u017ce nast\u0105pi\u0107 z urz\u0119du, tote\u017c pow\u00f3d przed zg\u0142oszeniem roszczenia powinien oceni\u0107, czy kwota tego rz\u0119du, np. za utrat\u0119 dziecka, nie b\u0119dzie dla niego dodatkowym \u017ar\u00f3d\u0142em frustracji.<\/p>\n Z pewno\u015bci\u0105 jednak ka\u017cda zas\u0105dzona od sprawcy \u015bmierci kwota zado\u015b\u0107uczynienia b\u0119dzie dla niego dolegliwo\u015bci\u0105, co mo\u017ce w jakim\u015b zakresie stanowi\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142o satysfakcji pozosta\u0142ych przy \u017cyciu cz\u0142onk\u00f3w rodziny zmar\u0142ego. Satysfakcji takiej nie uzyskaj\u0105 jednak, je\u017celi osoba odpowiedzialna podlega ubezpieczeniu odpowiedzialno\u015bci cywilnej.<\/p>\n Wysoko\u015b\u0107 zado\u015b\u0107uczynienia nie powinna zale\u017ce\u0107 od sytuacji maj\u0105tkowej zmar\u0142ego. Roszczenia materialne z tym zwi\u0105zane dochodzone s\u0105 na odr\u0119bnej podstawie, jak\u0105 stanowi art. 446 \u00a7 3 k.c.<\/p>\n W ka\u017cdym wypadku wysoko\u015b\u0107 zado\u015b\u0107uczynienia powinna zosta\u0107 dokonana z uwzgl\u0119dnieniem okoliczno\u015bci, \u017ce \u015bmier\u0107 ka\u017cdej osoby jest zdarzeniem pewnym, kt\u00f3re pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej musi nast\u0105pi\u0107. Tym samym zado\u015b\u0107uczynienie rekompensuje w istocie cz\u0119sto jedynie wcze\u015bniejsz\u0105 utrat\u0119 cz\u0142onka rodziny.<\/p>\n Kwestia ubezpiecze\u0144<\/strong><\/p>\n Nie jest jeszcze jasne, czy wysoko\u015b\u0107 zas\u0105dzanych \u015bwiadcze\u0144 b\u0119dzie oscylowa\u0107 wok\u00f3\u0142 kilku czy kilkuset tysi\u0119cy z\u0142otych, ale zak\u0142ady ubezpiecze\u0144 zmuszone b\u0119d\u0105 w nast\u0119pnych latach powi\u0119ksza\u0107 wysoko\u015b\u0107 pobieranej sk\u0142adki. Zapobiec temu mog\u0142oby ustalenie maksymalnych limit\u00f3w odpowiedzialno\u015bci dla tego typu roszcze\u0144 w przepisach reguluj\u0105cych ubezpieczenia obowi\u0105zkowe. \u015amier\u0107 w nast\u0119pstwie wypadku komunikacyjnego jest zawsze nieumy\u015blna i nie przyczynia si\u0119 do wzbogacenia osoby odpowiedzialnej. Ze wzgl\u0119du natomiast na obowi\u0105zkowy charakter ubezpieczenia odpowiedzialno\u015bci cywilnej posiadaczy pojazd\u00f3w mechanicznych zado\u015b\u0107uczynienie, co do zasady, nie pe\u0142ni funkcji prewencyjnej lub represyjnej. S\u0142u\u017c\u0105 temu wy\u0142\u0105cznie przepisy prawa karnego.<\/p>\n Za ustawowym rozwi\u0105zaniem tej kwestii przemawia\u0107 mo\u017ce okoliczno\u015b\u0107, \u017ce przez ostatnie kilkadziesi\u0105t lat orzecznictwo nie wykszta\u0142ci\u0142o jasnych zasad ustalania wysoko\u015bci zado\u015b\u0107uczynienia za uszkodzenie cia\u0142a czy te\u017c rozstr\u00f3j zdrowia. Tym samym powstaje pytanie, w jakim stopniu dzia\u0142alno\u015b\u0107 ubezpieczycieli komunikacyjnych oparta jest na statystyce ubezpieczeniowej i czy nie oka\u017ce si\u0119, \u017ce wysoko\u015b\u0107 sk\u0142adki ubezpieczeniowej, z kt\u00f3rej tworzy si\u0119 rezerw\u0119 na przysz\u0142e odszkodowania, nie zosta\u0142a obecnie skalkulowana zbyt nisko. S\u0105d mo\u017ce przyzna\u0107 najbli\u017cszym cz\u0142onkom rodziny zmar\u0142ego odpowiedni\u0105 sum\u0119 tytu\u0142em zado\u015b\u0107uczynienia pieni\u0119\u017cnego za doznan\u0105 krzywd\u0119. Ma ono kompensowa\u0107 nie b\u00f3l po stracie osoby bliskiej, lecz prawo do \u017cycia w rodzinie \u2013 pisze Piotr Hyrlik, radca prawny w kancelarii DeBenedetti Majewski Szcze\u015bniak.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[12,13],"class_list":["post-542","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-aktualnosci","tag-odszkodowanie","tag-zadoscuczynienie"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/542","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=542"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/542\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":543,"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/542\/revisions\/543"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=542"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=542"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.odszkodowania.info.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=542"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nRzeczpospolita<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"