Naczelny Sąd Administracyjny potwierdził, że podmiot leczniczy, wobec którego Rzecznik Praw Pacjenta stwierdził naruszenie praw pacjenta, nie może domagać się ponownego rozpatrzenia takiej sprawy ani zaskarżyć ustaleń Rzecznika do sądu administracyjnego. Wyrok zapadł 6 października 2026 r. w sprawie dotyczącej śmierci kobiety, która w 22. tygodniu ciąży trafiła do szpitala po odpłynięciu wód płodowych.
Rozstrzygnięcie ma znaczenie wykraczające poza tę konkretną sprawę. Ustalenia Rzecznika dotyczące naruszenia praw pacjenta nie mogą być przez szpital blokowane kolejną administracyjną ścieżką odwoławczą. Nie oznacza to jednak automatycznie odpowiedzialności cywilnej placówki ani przyznania rodzinie odszkodowania lub zadośćuczynienia. Są to odrębne kwestie, które mogą być przedmiotem postępowania cywilnego.
Pacjentka zmarła po wystąpieniu wstrząsu septycznego
Sprawa dotyczyła kobiety w 22. tygodniu ciąży. Po odpłynięciu wód płodowych została przyjęta do szpitala, gdzie jej stan zdrowia uległ pogorszeniu. Doszło do wstrząsu septycznego, a pacjentka zmarła.
Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Rzecznik Praw Pacjenta stwierdził naruszenie kilku podstawowych praw pacjentki. Według ustaleń Rzecznika naruszone zostały:
- prawo do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej i udzielanych z należytą starannością, również w sytuacji zagrożenia zdrowia lub życia,
- prawo do informacji,
- prawo do dokumentacji medycznej,
- prawo do poszanowania godności.
Rzecznik przekazał szpitalowi swoje ustalenia i sformułował zalecenia dotyczące sposobu załatwienia sprawy.
Szpital chciał zakwestionować ustalenia Rzecznika
Podmiot leczniczy nie zgadzał się ze stanowiskiem Rzecznika i próbował doprowadzić do jego ponownego rozpatrzenia. Rzecznik uznał jednak, że szpitalowi takie uprawnienie nie przysługuje. Stanowisko to zaakceptował Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, a następnie Naczelny Sąd Administracyjny, który 6 października 2026 r. oddalił skargę kasacyjną placówki.
Kluczowe znaczenie ma konstrukcja art. 53 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Jeżeli Rzecznik po przeprowadzeniu postępowania nie stwierdzi naruszenia praw pacjenta, wnioskodawca może wystąpić o ponowne rozpatrzenie sprawy, a następnie – po spełnieniu ustawowych warunków – skierować skargę do sądu administracyjnego. Ustawa nie przyznaje analogicznego uprawnienia podmiotowi leczniczemu, wobec którego Rzecznik stwierdził naruszenie praw pacjenta.
NSA nie zdecydował się na pytanie do Trybunału Konstytucyjnego
Szpital próbował również doprowadzić do skierowania przez NSA pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego. Wątpliwości placówki dotyczyły art. 53 ust. 3 i 3a ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, w szczególności w kontekście prawa do sądu, zasady równości oraz dwuinstancyjności postępowania.
NSA nie uwzględnił tego wniosku. Jak podał Rzecznik Praw Pacjenta, sąd nie dopatrzył się w tych przepisach wątpliwości prawnych uzasadniających skierowanie pytania do Trybunału Konstytucyjnego.
Co ten wyrok oznacza dla spraw o błędy medyczne?
Rozstrzygnięcie NSA może mieć istotne znaczenie praktyczne dla pacjentów i ich rodzin. Jeżeli Rzecznik po przeprowadzeniu postępowania stwierdzi konkretne naruszenia praw pacjenta, szpital nie może doprowadzić do uchylenia tych ustaleń poprzez własny wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, a następnie skargę do sądu administracyjnego.
Nie oznacza to jednak, że ustalenia Rzecznika automatycznie zastępują proces odszkodowawczy. W postępowaniu cywilnym trzeba nadal ocenić przesłanki konkretnego roszczenia, w zależności od jego podstawy – m.in. zawinienie, rozmiar szkody lub krzywdy oraz związek przyczynowy pomiędzy nieprawidłowym postępowaniem a jego następstwami.
Ustalenia RPP mogą natomiast stanowić istotny materiał dla pełnomocnika przygotowującego sprawę. Rzecznik prowadzi własne postępowanie wyjaśniające, analizuje dokumentację i formułuje konkretne stanowisko dotyczące przestrzegania praw pacjenta. Jeżeli wcześniej stwierdzono już naruszenie prawa do świadczeń zgodnych z aktualną wiedzą medyczną i udzielanych z należytą starannością, jest to okoliczność, której nie należy pomijać przy konstruowaniu późniejszych roszczeń.
Naruszenie praw pacjenta może być również samodzielną podstawą zadośćuczynienia
Trzeba przy tym rozróżnić klasyczne roszczenie związane ze szkodą na zdrowiu od roszczenia wynikającego z samego naruszenia praw pacjenta. Zgodnie z art. 4 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, w razie zawinionego naruszenia praw pacjenta sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.
W praktyce oznacza to, że w sprawie medycznej nie zawsze należy ograniczać analizę wyłącznie do pytania, czy doszło do błędu skutkującego uszkodzeniem ciała lub rozstrojem zdrowia. Osobnego znaczenia mogą nabierać m.in. naruszenie prawa do informacji, prawa do świadczeń udzielanych z należytą starannością czy prawa do poszanowania godności.
W konkretnym procesie cywilnym to sąd będzie jednak samodzielnie oceniał, czy zostały spełnione przesłanki odpowiedzialności i jaka kwota zadośćuczynienia jest odpowiednia.
Ważne rozstrzygnięcie także dla szpitali
Wyrok wyraźnie pokazuje również konsekwencje postępowania prowadzonego przez Rzecznika Praw Pacjenta dla placówek medycznych. Stwierdzenie naruszenia praw pacjenta nie jest jedynie niewiążącą opinią, od której podmiot leczniczy może uruchomić kolejne etapy zwykłego postępowania administracyjnego tylko dlatego, że nie zgadza się z oceną Rzecznika.
Jednocześnie Rzecznik może w swoim wystąpieniu formułować opinie i wnioski dotyczące sposobu załatwienia sprawy, a podmiot, do którego wystąpienie zostało skierowane, ma obowiązek poinformować Rzecznika o podjętych działaniach lub zajętym stanowisku. Wynika to wprost z art. 53 ustawy o prawach pacjenta.
Dla pacjentów i ich rodzin wyrok NSA wzmacnia zatem znaczenie postępowania przed Rzecznikiem Praw Pacjenta jako jednego z narzędzi wykorzystywanych przed lub równolegle do dochodzenia roszczeń cywilnych. Nie zastępuje ono procesu o odszkodowanie czy zadośćuczynienie, ale stwierdzenie konkretnych nieprawidłowości może mieć istotne znaczenie przy dalszej ocenie odpowiedzialności placówki.
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego zapadł 6 października 2026 r. Informację o rozstrzygnięciu Rzecznik Praw Pacjenta opublikował 15 października 2026 r.