Sąd Najwyższy w postanowieniu z 17 sierpnia 2026 r., sygn. I CSK 127/25, przypomniał bardzo istotną zasadę dotyczącą dochodzenia odszkodowania za szkodę wyrządzoną wydaniem niezgodnej z prawem decyzji administracyjnej.
Sprawa dotyczyła roszczenia przeciwko gminie. Powód twierdził, że wskutek decyzji prezydenta miasta utracił uprawnienia do wykonywania zawodu diagnosty samochodowego i poniósł z tego tytułu szkodę.
Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i zaakcentował znaczenie art. 417¹ § 2 Kodeksu cywilnego.
Najpierw trzeba stwierdzić niezgodność decyzji z prawem
W przypadku szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego orzeczenia albo ostatecznej decyzji administracyjnej możliwość żądania odszkodowania jest co do zasady uzależniona od wcześniejszego stwierdzenia niezgodności tego rozstrzygnięcia z prawem we właściwym postępowaniu.
Oznacza to, że sąd rozpoznający później sprawę o odszkodowanie nie może zastąpić właściwego trybu kontroli decyzji administracyjnej i samodzielnie przesądzić, że była ona bezprawna.
Poszkodowany powinien wcześniej uzyskać wymagany prejudykat, czyli rozstrzygnięcie stwierdzające niezgodność decyzji z prawem, chyba że przepis szczególny przewiduje odmienny mechanizm.
Samo wykazanie szkody nie wystarczy
Ma to bardzo duże znaczenie procesowe.
Nawet jeżeli osoba dochodząca odszkodowania potrafi dokładnie wykazać wysokość poniesionej szkody, utracone dochody czy inne konsekwencje wadliwej decyzji, brak wymaganego prejudykatu może uniemożliwić skuteczne dochodzenie roszczenia.
Sąd odszkodowawczy nie powinien bowiem przechodzić do badania wysokości szkody i związku przyczynowego, jeżeli nie została wcześniej spełniona podstawowa przesłanka odpowiedzialności wynikająca z art. 417¹ § 2 k.c.
Znaczenie dla pozwów przeciwko Skarbowi Państwa i samorządom
Orzeczenie ma praktyczne znaczenie dla wszystkich spraw, w których szkoda jest wiązana z wydaniem decyzji administracyjnej przez organ państwowy albo jednostkę samorządu terytorialnego.
Przed wniesieniem pozwu należy więc w pierwszej kolejności ustalić, czy istnieje wymagane prawem rozstrzygnięcie stwierdzające niezgodność decyzji z prawem.
Dopiero później można przejść do analizy kolejnych przesłanek odpowiedzialności, w tym szkody, adekwatnego związku przyczynowego i wysokości należnego odszkodowania.
Postanowienie SN z 17 sierpnia 2026 r., I CSK 127/25, jest kolejnym przypomnieniem, że w sprawach dotyczących odpowiedzialności za władzę publiczną prawidłowe przygotowanie drogi procesowej może mieć równie duże znaczenie jak samo wykazanie rozmiaru szkody.