Sąd Najwyższy w postanowieniu z 20 stycznia 2026 r., sygn. I PSK 19/26, odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej przedsiębiorstwa w sprawie dotyczącej odpowiedzialności za poważną chorobę zawodową pracownika.
Sądy niższych instancji zasądziły na rzecz poszkodowanego 280 tys. zł zadośćuczynienia oraz 6 834,60 zł odszkodowania.
Sprawa wiązała się z wieloletnią ekspozycją pracownika zakładu chemicznego na chrom sześciowartościowy i rozwojem nowotworu złośliwego płuca.
Odpowiedzialność na zasadzie ryzyka
Sąd Apelacyjny przyjął odpowiedzialność przedsiębiorstwa na podstawie art. 435 § 1 Kodeksu cywilnego.
Przepis ten przewiduje szczególną odpowiedzialność prowadzącego przedsiębiorstwo wprawiane w ruch za pomocą sił przyrody.
Jest to odpowiedzialność na zasadzie ryzyka, a więc znacznie surowsza niż klasyczna odpowiedzialność oparta na winie.
Poszkodowany nie musi w takim przypadku wykazywać konkretnego zawinionego działania pracodawcy. Kluczowe znaczenie ma wykazanie szkody, związku z ruchem przedsiębiorstwa oraz brak przesłanek egzoneracyjnych pozwalających przedsiębiorcy uwolnić się od odpowiedzialności.
Ruch przedsiębiorstwa to pojęcie szerokie
W sprawie istotne było również rozumienie pojęcia „ruchu przedsiębiorstwa”.
Szkoda nie musi być bezpośrednim skutkiem działania konkretnej maszyny czy urządzenia.
Może pozostawać w związku z całokształtem funkcjonowania zakładu przemysłowego, w tym emisją gazów, pyłów i innych szkodliwych substancji związanych z prowadzoną działalnością.
W przypadku zakładów chemicznych czy przemysłowych ekspozycja na substancje toksyczne może więc pozostawać w wymaganym związku z ruchem przedsiębiorstwa.
Choroba zawodowa nie wyczerpuje wszystkich roszczeń
To bardzo istotna kwestia praktyczna.
Stwierdzenie choroby zawodowej oraz otrzymanie świadczeń z systemu ubezpieczeń społecznych nie oznacza automatycznie, że pracownik nie może dochodzić dodatkowych świadczeń cywilnych.
Jeżeli spełnione są przesłanki odpowiedzialności pracodawcy, możliwe jest dochodzenie m.in. zadośćuczynienia za krzywdę, odszkodowania za określone wydatki czy w odpowiednich przypadkach renty.
Świadczenia publicznoprawne i cywilnoprawne funkcjonują w odmiennych reżimach.
Dokumentacja ekspozycji ma kluczowe znaczenie
W sprawach tego rodzaju niezwykle ważne jest dokładne udokumentowanie warunków pracy.
Znaczenie mogą mieć wyniki pomiarów środowiska pracy, dokumentacja BHP, historia zatrudnienia, zakres obowiązków, charakter stosowanych substancji, dokumentacja medyczna oraz opinie biegłych dotyczące związku przyczynowego pomiędzy ekspozycją a rozwojem choroby.
Im dłuższy jest okres narażenia i im lepiej udokumentowane są warunki pracy, tym silniejsza może być podstawa do dochodzenia roszczeń.
Postanowienie I PSK 19/26 pokazuje, że w sprawach ciężkich chorób związanych z warunkami pracy zadośćuczynienie może osiągać wysokie wartości, jeżeli rozmiar krzywdy i trwałość następstw zdrowotnych są odpowiednio poważne.