Sąd Najwyższy w wyroku z 18 czerwca 2025 r., sygn. II CSKP 136/23, zajął bardzo ważne stanowisko dotyczące przyczynienia się poszkodowanego do powstania szkody oraz wysokości zadośćuczynienia należnego dziecku po śmierci rodzica.
Sprawa dotyczyła wypadku komunikacyjnego, w którym zginął pieszy. Sądy niższych instancji przyjęły jego przyczynienie do powstania szkody na poziomie aż 90 proc. W konsekwencji pięcioletniej córce zmarłego zasądzono ostatecznie jedynie 5 tys. zł zadośćuczynienia za śmierć ojca.
Sąd Najwyższy zakwestionował takie rozstrzygnięcie i uchylił wyrok.
Stopień przyczynienia i stopień obniżenia świadczenia to nie jest to samo
To najważniejsza praktycznie teza wynikająca z orzeczenia.
Sąd Najwyższy przypomniał, że art. 362 Kodeksu cywilnego wymaga rozróżnienia dwóch etapów oceny.
Najpierw sąd ustala, czy poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody i ewentualnie w jakim stopniu.
Dopiero później powinien odpowiedzieć na odrębne pytanie: o ile z tego powodu należy zmniejszyć należne świadczenie.
Nie istnieje więc automatyczna zasada, zgodnie z którą 50 proc. przyczynienia oznacza dokładnie 50 proc. mniej odszkodowania czy zadośćuczynienia, a 90 proc. przyczynienia musi prowadzić do redukcji świadczenia właśnie o 90 proc.
Decyzja o zmniejszeniu świadczenia wymaga uwzględnienia wszystkich okoliczności konkretnej sprawy.
Trzeba dokładnie zbadać także zachowanie kierowcy
W rozpoznawanej sprawie Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że przy tak daleko idącym przypisaniu odpowiedzialności pieszemu konieczna jest szczegółowa analiza również zachowania kierującego pojazdem.
Znaczenie ma m.in. prawidłowość obserwowania drogi, prędkość pojazdu, możliwość wcześniejszego dostrzeżenia zagrożenia oraz sposób reakcji kierowcy.
Nie można więc ograniczyć analizy do stwierdzenia nieprawidłowego zachowania pieszego, jeżeli jednocześnie nie zostanie dokładnie ustalone, czy kierowca wykorzystał wszystkie realne możliwości uniknięcia wypadku albo ograniczenia jego skutków.
5 tys. zł za śmierć ojca było rażąco niską kwotą
Sąd Najwyższy bardzo krytycznie ocenił również wysokość zadośćuczynienia przyznanego pięcioletniej córce zmarłego.
Kwota 5 tys. zł została uznana za rażąco niską.
Przy ocenie krzywdy dziecka po śmierci rodzica nie można koncentrować się jedynie na dotychczasowym sposobie funkcjonowania rodziny czy częstotliwości osobistych kontaktów.
W sprawie podnoszono między innymi fakt, że ojciec pracował za granicą. Sąd Najwyższy wyraźnie wskazał jednak, że taka okoliczność nie oznacza automatycznie słabszej więzi pomiędzy rodzicem a dzieckiem.
Fizyczna nieobecność związana z pracą zawodową nie może być utożsamiana z brakiem emocjonalnej bliskości.
Poprawa stanu psychicznego nie oznacza, że krzywda była niewielka
Istotna jest również kolejna uwaga Sądu Najwyższego.
Jeżeli po kilku latach terapii stan psychiczny dziecka poprawia się, nie oznacza to, że pierwotna krzywda była mała.
Przeciwnie, poprawa może być rezultatem długotrwałego procesu adaptacji do wyjątkowo traumatycznej sytuacji.
Nie można więc obniżać zadośćuczynienia tylko dlatego, że w chwili orzekania poszkodowany funkcjonuje lepiej niż bezpośrednio po śmierci osoby bliskiej.
Przy dziecku trzeba uwzględnić również przyszłość
W przypadku pięcioletniego dziecka skutki utraty rodzica nie kończą się w chwili wypadku.
Krzywda obejmuje również przyszłe dorastanie bez ojca lub matki, brak obecności rodzica przy kolejnych etapach życia, brak jego wsparcia emocjonalnego, wychowawczego i rodzinnego.
Przy ustalaniu odpowiedniej sumy zadośćuczynienia z art. 446 § 4 k.c. konieczne jest więc uwzględnienie również tych przyszłych następstw.
Wyrok II CSKP 136/23 jest bardzo ważnym argumentem w sporach z ubezpieczycielami, w których procent przyczynienia mechanicznie przenoszony jest na wysokość redukcji każdego dochodzonego świadczenia.
Sąd powinien dokonać indywidualnej oceny i wyjaśnić, dlaczego w konkretnych okolicznościach przyjęty stopień przyczynienia uzasadnia właśnie takie, a nie inne zmniejszenie zadośćuczynienia lub odszkodowania.
Źródło: Sąd Najwyższy, wyrok z 18 czerwca 2025 r., sygn. II CSKP 136/23.